ข้าพเจ้า นางสาวกมลวรรณ บุตรไทย กลุ่มบัณฑิตจบใหม่ ตำบลเจริญสุข อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดบุรีรัมย์ หลักสูตร : ED05 คณะครุศาสตร์ โครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมแบบบูรณนาการ 1 ตำบล 1 มหาวิทยาลัยจากมหาวิทยาลัยสู่ตำบล เพื่อสร้างรากแก้วให้ประเทศ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์

การอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ คือ การทำฝายชะลอน้ำ หรือฝายชะลอความชุ่มชื้น ซึ่งหมายถึง สิ่งก่อสร้างที่ขวางทางกั้นลำน้ำขนาดเล็กในบริเวณต้นน้ำ หรือพื้นที่ที่มีความลาดชันสูง เพื่อให้น้ำที่ไหลมาแรงสามารถที่จะชะลอการไหลช้าลงและเก็บกักตะกอน เพื่อไม่ให้ลงไปสู่บริเวณลุ่มน้ำตอนล่าง

ประเภทของฝายชะลอน้ำหรือฝายชะลอความชุ่มชื้น แบ่งได้ 2 ประเภท

  1. ฝายต้นน้ำลำธาร หรือฝายชะลอความชุ่มชื้น เป็นฝายที่กักเก็บน้ำให้ไหลช้าลง และสามารถซึมลงใต้ผิวดิน เพื่อสร้างความชุ่มชื้นให้แก่พื้นบริเวณนั้น
  2. ฝายดักตะกอนดิน ทราย เป็นฝายที่ดักตะกอนดินและทรายไม่ให้ไหลลงสู่แหล่งน้ำเบื้องล่าง

รูปแบบของฝายสามารถแบ่งออกได้ 3 แบบ

  1. แบบท้องถิ่นเบื้องต้น หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า “ฝายแม้ว” เป็นการก่อสร้างด้วยวัสดุมีอยู่ตามธรรมชาติที่ เช่น กิ่งไม้ ท่อนไม้ ขนาบด้วยก้อนหินขนาดต่างๆ ในลำห้วย หรือร่องน้ำ โดยจะสามารถดักตะกอน ชะลอการไหลของน้ำและเพิ่มความชุ่มชื้นให้แก่บริเวณพื้นที่รอบๆ ฝายได้
  2. แบบเรียงด้วยหินค่อนข้างถาวร เป็นการก่อสร้างด้วยการเรียงหินเป็นผนังกั้นน้ำ ก่อสร้างบริเวณตอนกลางและตอนล่างของลำห้วย หรือร่องน้ำ จะสามารถดักตะกอน และเก็บกักน้ำในช่วงฤดูแล้งได้บางส่วน
  3. แบบคอนกรีตเสริมเหล็ก เป็นการก่อสร้างแบบถาวร ส่วนมากจะดำเนินการในบริเวณตอนปลายของลำห้วยหรือร่องน้ำ ทำให้สามารถดักตะกอน และเก็บกักน้ำในฤดูแล้งได้ดี ค่าก่อสร้างขึ้นอยู่กับขนาดของลำห้วย ซึ่งควรมีความกว้างไม่เกิน ๔ เมตร

ซึ่งในพื้นที่ตำบลเจริญสุขเป็นพื้นที่บริเวณที่ราบเชิงเขาซึ่งติดกับเขาพระอังคาร สมัยก่อนเมื่อถึงฤดูน้ำฝนน้ำจะไหลลงพื้นที่ราบทำให้ป่าไม้บนเขาแห้งแล้ง เมื่อปีพ.ศ. 2551 ได้มีหน่วยงานทางภาครัฐเข้ามาช่วยเหลือ โดยสนับสนุนให้ชาวบ้านในตำบลสร้างฝายชะลอน้ำขึ้น เป็นฝายชะลอน้ำประเภทต้นน้ำลำธาร ซึ่งเป็นฝายที่กักเก็บน้ำให้ไหลช้าลง และสามารถซึมลงใต้ผิวดิน เพื่อสร้างความชุ่มชื้นให้แก่พื้นบริเวณนั้น อีกทั้งยังช่วยให้ป่าต้นน้ำในพื้นที่เกิดความอุดมสมบูรณ์อีกด้วย ปัจจุบันฝายชะลอน้ำในพื้นที่ได้รับความร่วมมือจากชาวบ้านในตำบลเจริญสุขจัดทำขึ้นทั้งหมด 700 ฝาย ซึ่งเป็นฝายรูปแบบที่ 2 ที่มีรูปแบบเรียงด้วยหินค่อนข้างถาวรจะสามารถดักตะกอน และเก็บกักน้ำในช่วงฤดูแล้งได้บางส่วน อีกทั้งในปี 2563 GC ได้ร่วมกับกรมทรัพยากรธรณี และกรมป่าไม้ ได้นำโครงการพลาสติกป้องกันภัยป้องกันชีวิต โดยใช้พลาสติกรีไซเคิลประเภทโพลีโพรพิลีน (Recycled PP) และได้รับความร่วมมือจากชาวบ้านในพื้นที่จัดทำเป็นฝายชะลอน้ำ การทำแก้มลิง และการจัดทำแนวป้องกัน การพังทลายของตลิ่งที่ป่าชุมชนเจริญสุข-สายบัว เพื่อชะลอการไหลของน้ำ และช่วยให้พื้นที่มีความชุ่มชื้นตลอดทั้งปี

ประโยชน์ของฝายชะลอน้ำ

  1. ช่วยเก็บกักน้ำ
  2. ช่วยลดความรุนแรงของการเกิดไฟป่า
  3. ช่วยลดการพังทลายของหน้าดิน และลดความรุนแรงของกระแสน้ำในลำห้วย
  4. ช่วยกักเก็บตะกอนและวัสดุต่างๆ ที่ไหลลงมากับน้ำในลำห้วย
  5. ช่วยเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ
  6. เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำ และใช้เป็นแหล่งน้ำ เพื่อการอุปโภคบริโภค

แหล่งที่มา

https://sustainability.pttgcgroup.com/th/projects/42

https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=191001969319940&id=103589381394533

https://sites.google.com/site/king9ofthailand/khorngkar-fay-chalx-na

อื่นๆ

เมนู