หลักสูตร : HS02 เกษตรผสมผสานในรูปแบบโคกหนองนาโมเดล

นางสาวอาภาศิริ  มาลา ประเภทบัณฑิตจบใหม่ ผู้ปฏิบัติงานตามโครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ (มหาวิทยาลัยสู่ตำบล สร้างรากแก้วให้ประเทศ) ต.หนองโสน อ.นางรอง จ.บุรีรัมย์

            กิจกรรมการลงพื้นที่ปฏิบัติงานประจำเดือนตุลาคม พ.ศ.2564 ของผู้ปฏิบัติงาน U2T ตำบลหนองโสน ภายใต้หลักสูตร เกษตรผสมผสานในรูปแบบโคกหนองนาโมเดล   ยังคงดำเนินการลงพื้นที่ไปเก็บข้อมูลและสำรวจโคกหนองนาโมเดล ทั้ง 11 แปลงของชาวบ้านที่ร่วมโครงการเพิ่มเติมเพื่อดูความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เพื่อที่จะนำข้อมูลที่ได้มาถอดบทเรียนเกี่ยวกับการทำโคกหนองนาว่าในขณะที่ผู้ปฏิบัติงานลงไปศึกษาโคกหนองนานั้นได้รับความรู้และได้เห็นอะไรบ้าง หลังจากที่ผู้ปฏิบัติงานพร้อมทั้งอาจารย์ประจำหลักสูตร  นักพัฒนาพื้นที่ เคยได้ลงไปศึกษาแปลงโคกหนองนาก่อนหน้านี้ในเดือน มิถุนายน จำนวน 7 แปลงและเดือนสิงหาคมอีก 4 แปลง มาแล้ว ดังนี้

ลงสำรวจแปลงโคกหนองนา วันที่ 26 มิถุนายน 2564 จำนวน 3 แปลง ได้แก่

1.แปลงนายบุญลือ  นวลปักษี

2.แปลงนายจุล   ชื่นชู

3.แปลงนายมีชัย  หรบรรพ์

ลงสำรวจแปลงโคกหนองนา วันที่ 28 มิถุนายน 2564 จำนวน 3 แปลง ได้แก่

1.แปลงนางปรีดา  จรกระโทก

2.แปลงนางสาวดนุลดา ธรรมนิยม

3.แปลงนายอุทัย  งามแพง

4.แปลงนายสว่าง  อุดมดัน

ลงสำรวจแปลงโคกหนองนา วันที่ 13 สิงหาคม 2564 จำนวน 4 แปลง ได้แก่

1.แปลงกำนันบุญทัน  ห้าวหาญ

2.แปลงนายวงศกร  สุดาจันทร์

3.แปลงนางจิตรานุช  โพธฺ์หิรัญ

4.แปลงนางเปรมวิกา  คนงาม

             การลงพื้นที่สำรวจในครั้งนั้นเป็นการลงพื้นที่ไปศึกษาการทำโคกหนองนาทั้ง 11 แปลง เป็นครั้งแรก ทำให้เห็นว่าทุกแปลงกำลังเริ่มต้นการทำโคกหนองนา มีเพียงการขุดคลองไส้ไก่เพื่อเตรียมเลี้ยงปลา การปรับปรุงดินโดยการเริ่มปลูกต้นกล้วย ไม้ยืนต้นต่างๆที่ได้จากโครงการ เช่น ไม้สัก ต้นยางนา ต้นมะฮอกกานี ซึ่งในตอนนั้นแต่ละแปลงยังไม่มีอะไรมาก  ดังนั้นการเก็บข้อมูลโคกหนองนาทั้ง 11 แปลงในรอบนี้เพื่อดูความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ผู้ปฏิบัติงานได้แบ่งงานและมอบหมายงานให้กันและกัน ซึ่งดิฉันและผู้ปฏิบัติงานอีก 2 ท่าน ได้รับผิดชอบเก็บข้อมูลโคกหนองนา 2 แปลง คือแปลงของนางปรีดา  จรกระโทก และ แปลงของนางสาวดนุลดา ธรรมนิยม โดยในวันที่  19 กันยายน 2564 ได้ลงพื้นที่ไปสอบถามข้อมูลที่บ้านของเจ้าของแปลง เนื่องจากวันนั้นไม่สามารถลงไปที่แปลงเพื่อเก็บภาพถ่ายการเปลี่ยนแปลงของโคกหนองนาได้ เพราะเกิดฝนตกหนัก จึงทำได้เพียงสอบถามข้อมูลการเริ่มทำโคกหนองนาและข้อมูลทั่วไปก่อน โดยข้อมูลที่เก็บของทั้งสองแปลง ได้ทราบรายละเอียดดังตารางต่อไปนี้

ชื่อ-สกุล  เจ้าของแปลง นางปรีดา  จรกระโทก
ที่ตั้งแปลง บ้านโคกสูง  หมู่ที่ 4 ตำบลหนองโสน อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์
พื้นที่ที่ใช้ทำ 3 ไร่  แบ่งสัดส่วน 1:3
ระยะเวลาทำโคกหนองนา 5-6 เดือน เริ่มเดือนเมษา 2564
โคก (ทำอะไรบ้าง) ปลูกไม้ป่า  ไม้ผล ผักสวนครัว กล้วย มะม่วง
หนอง (ทำอะไรบ้าง) เลี้ยงปลาน้ำจืด ปลาใน ปลาตะเพียน ปลาทับทิม รวมถึงการเลี้ยงหอยเชอร์รี่ และแหนแดง
นา (ทำอะไรบ้าง) ปลูกข้าวหอมมะลิ
รายได้จากการทำโคกหนองนา ยังไม่มีรายได้มีเพียงการเก็บผลผลิตเพื่อบริโภค
ความรู้สึกจากการทำโคกหนองนา “ดีใจ เพราะว่าเป็นความฝันที่อยากจะทำ ตามรอยพ่อหลวง แบบพออยู่พอกิน อย่าง น้อย ๆ เราไม่ได้ขายเราก็ได้กินก่อน ก็ลดรายจ่ายในครอบครัวเราได้ ”

 

ชื่อ-สกุล  เจ้าของแปลง นางสาวดนุลดา   ธรรมนิยม
ที่ตั้งแปลง บ้านโคกสูง  หมู่ที่ 4 ตำบลหนองโสน อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์
พื้นที่ที่ใช้ทำ 3 ไร่  แบ่งสัดส่วน 2:1
ระยะเวลาทำโคกหนองนา 5-6 เดือน เริ่มเดือนเมษา 2564
โคก (ทำอะไรบ้าง) ปลูกไม้ป่า  ไม้ผล ผักสวนครัว กล้วย
หนอง (ทำอะไรบ้าง) เลี้ยงปลานิล ปลาตะเพียน  บริเวณคลองไส้ไก่เลี้ยง ปลาดุก
นา (ทำอะไรบ้าง) ปลูกข้าวหอมมะลิดำ
รายได้จากการทำโคกหนองนา 1,000 / เดือน
ความรู้สึกจากการทำโคกหนองนา “ รู้สึกดีใจมากๆ ที่ได้ทำ เพราะชื่นชอบการทำแบบนี้อยู่แล้ว พอมีโครงการเข้ามาก็สนใจ สิ่งที่ทำนั้นทำให้สามารถสร้างรายได้ให้กับครอบครัวได้  เราต้องมีใจรักที่จะทำ ถ้ามีไม่พอ จะเพียงพอไม่ได้ ”

                     ในวันที่ 27  กันยายน 2564 ดิฉันและผู้ปฏิบัติงานอีก 2 ท่านได้ลงพื้นที่ไปยังแปลงโคกหนองนาของนางปรีดา  จรกระโทกและแปลงนางสาวดนุลดา  ธรรมนิยม เพื่อเก็บข้อมูลภาพถ่ายบริเวณรอบๆแปลง การเปลี่ยนแปลงต่างๆที่เกิดขึ้น ซึ่งพื้นที่ตั้ง ตั้งอยู่บ้านโคกสูงและทั้งสองแปลงอยู่ใกล้กัน ในวันนี้ สภาพอากาศยังคงมีฝนปรอยๆแต่ก็สามารถลงไปเก็บข้อมูลได้การเปลี่ยนแปลงของการทำโคกหนองนาทั้งสองแปลง มีการเปลี่ยนแปลงไปมาก ต้นไม้ ทั้งไม้ยืนต้น พืชผักสวนครัว ผลไม้ต่างๆกำลังเจริญเติบโตงอกงาม ปลาที่เลี้ยงก็กำลังโต การขยับขยายของแปลงโคกหนองนามีการขยายกว้างเป็นอย่างมาก มีผลผลิตที่พร้อมนำไปรับประทานได้แล้ว อีกทั้งยังสามารถนำไปจำหน่ายเพื่อสร้างรายได้ให้กับครอบครัวได้อีกด้วย เฃ่น มะละกอ ตะไคร้ แคป่า มะนาว มะเขือ ถั่วฝักยาว เป็นต้น  การลงเก็บข้อมูลในครั้งนี้ ดิฉันได้เห็นความเปลี่ยนแปลงหลายๆอย่างที่เกิดขึ้น และสิ่งที่สำคัญที่เห็นได้ชัดคือ ความสุขและรอยยิ้มของเจ้าของแปลงที่มีความพึงพอใจกับการที่ตนเองที่ได้ทำในสิ่งที่ตนเองชอบและได้ปฏิบัติตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงตามศาสตร์พระราชา

 ภาพกิจกรรมการปฏิบัติงาน

                        กิจกรรมปลูกป่าสามัคคี โดยมีพระครูวิสุทธิพัฒนาภิรมย์เป็นประธานกลุ่มนางรองรักษ์สีเขียว พระอาจารย์ได้จัดกิจกรรมปลูกป่าสามัคคีทั่วอำเภอนางรอง ซึ่งผู้ปฏิบัติงานหนองโสนได้เข้าร่วมกิจกรรมปลูกป่ามาแล้ว 3 สถานที่ด้วยกันคือ โรงเรียนบ้านหนองยายพิมพ์ โรงเรียนพิมพ์รัฐประชาสรรค์ และคลองบ้านโคกว่าน กิจกรรมนี้เป็นกิจกรรมที่ได้ร่วมด้วยช่วยกันกับผู้ปฏิบัติงานตำบลหนองกง ตำบลหนองยายพิมพ์และชาวบ้านด้วย วันที่ 25 กันยายน 2564 ได้รับหมอบหมายจากอาจารย์ประจำหลักสูตรให้ผู้ปฏิบัติงานไปช่วยกันใส่ปุ๋ยให้กับต้นไม้ที่ได้ปลูกไปในกิจกรรมวันแม่ที่ผ่านมา โดยได้ช่วยกันใส่ปุ๋ยให้กับต้นไม้ เช่น ต้นสักทอง ต้นยางนา ต้นประดู่ เป็นต้น ต้นไม้ปลูกรอบๆคลอง เป็นระยะทางยาว ราวๆ2 กิโลเมตร โดยได้มีชาวบ้านมาช่วยใส่ปุ๋ยด้วย การใส่ปุ๋ยเป็นการให้อาหารและแร่ธาตุให้กับต้นไม้ เพื่อการเจริญเติบโตที่งอกงาม นอกจากนี้มีการซ่อมแซมเอาต้นไม้ต้นใหม่มาปลูกแทนต้นที่ตายแล้วหรือเสียหายที่ไม่สามารถเจริญเติบโตได้อีก 

ภาพการปฏิบัติงาน

                  วันที่ 5 ตุลาคม 2564 อาจารย์ประจำหลักสูตรได้นัดหมายผู้ปฏิบัติงานประชุมออนไลน์ผ่านแอพพลิเคชั่น google meet เวลา 11.00 น. หัวข้อการประชุม คือ การเก็บข้อมูลการประเมินศักยภาพและผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคม (Social Return On Investment หรือ SROI)  การประเมินผลตอบแทนทางสังคม (Social Return on Investment) คือ กรอบแนวคิด (Principle Base Method) ในการประเมินผลลัพธ์
และคุณค่าทางสังคมซึ่งอาจไม่มีมูลค่าทางการตลาด (Extra Financial Value) ออกมาเป็นมูลค่าทางเงินเพื่อเปรียบเทียบหาความคุ้มค่ากับทรัพยากรที่ถูกใช้  เป้าหมายสำคัญของกรอบ SROI คือเพื่อการประเมินมูลค่า
(Valuation) และเพื่อการติดตามและปรับกลยุทธ (Monitoring)  โดยอาจารย์ได้แบ่งกลุ่มเป้าหมายให้กับผู้ปฏิบัติงานที่จะต้องไปเก็บข้อมูล  ดังนี้

1.ตำบลเป้าหมาย                                                  2.ลูกจ้างโครงการ

3.ครอบครัวลูกจ้าง                                                4.ชุมชนภายใน

5.ชุมชนภายนอก                                                   6.อาจารย์โครงการ

7.เจ้าหน้าที่โครงการ                                              8. ผู้แทนตำบล

9.หน่วยงานภาครัฐ                                                10. อปท.

11.เอกชนในพื้นที่ 

ภาพการประชุมออนไลน์

                   สำหรับหัวข้อ อาจารย์โครงการและเจ้าหน้าที่โครงการนั้น  ทางอาจารย์และเจ้าหน้าที่โครงการจะเป็นคนทำในส่วนนี้ และในอีกหัวข้อที่เหลือนั้นจะเป็นผู้ปฏิบัติงานที่ต้องไปเก็บข้อมูล และได้มีการแบ่งงานกัน โดย ผู้ปฏิบัติงานกลุ่มบัณฑิตจบใหม่ ได้รับมอบหมายให้เก็บในหัวข้อ ลูกจ้างโครงการ หนวยงานภาครัฐ  อปท.และเอกชนในพื้นที่ ดิฉันและผู้ปฏิบัติงานบัณฑิตจบใหม่อีก 1 ท่านได้รับผิดชอบในหัวข้อเอกชนในพื้นที่ ในวันที่ 8 ตุลาคม 2564 ดิฉันและผู้ปฏิบัติงานที่ได้รับผิดชอบเอกชนในพื้นที่ได้ลงพื้นที่ไปยัง บ้านสวนตายาย ซึ่งเป็นสถานที่จัดจำหน่ายพันธุ์ไม้ชนิดต่างๆที่ขึ้นชื่อของตำบลหนองโสน นับว่าเป็นกิจการส่วนตัวของตนเอง โดยได้เข้าไปสอบถามข้อมูลกับนาง ธัญญาพร บุญรอด เจ้าของบ้านสวนตายาย  วัตถุประสงค์ในการเก็บข้อมูลหัวข้อเอกชนในพื้นที่ คือ เพื่อใช้ในการวิเคราะห์และประเมินผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคม ภายใต้โครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ (U2T) โดยในการดำเนินโครงการครั้งนี้ ท่านได้รับประโยชน์/การเปลี่ยนแปลงในระดับใด ข้อมูลที่ได้จากการสอบถามมีดังนี้

                   สวนตายายได้เข้าร่วมกิจกรรมกับโครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ (U2T) กิจกรรมนั้นคือ กิจกรรมปลูกป่าสามัคคี โดยทางสวนตายายได้บริจาคไม้ยืนต้น ได้แก่ ต้นสัก ยางนา พยูง จำนวน 100-200 ต้น ให้กับทางองค์การบริการส่วนตำบลหนองโสนเพื่อนำไปปลูกในกิจกรรมวันแม่แห่งชาติ ประจำปี 2564 เมื่อวันที่ 12 สิงหาคมที่ผ่านมา บริเวณคลองบ้านโคกว่าน หมู่ที่ 1 ตำบลหนองโสน อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ จากการที่โครงการ U2T ได้เข้ามามีส่วนร่วมทำกิจกรรมกับสวนตายยายนั้น ทำให้สวนตายายเป็นที่รู้จักมากขึ้นไปอีก จากเดิมทีที่เป็นที่รู้จักกันอยู่แล้ว ในเรื่องของพันธุ์ไม้ต่างๆ

                 จากการสอบถามเจ้าของสวน คุณยายเจ้าของสวนได้เล่าให้ฟังว่า ” มีผู้ที่ทำโคกหนองนามาซื้อพันธุ์ไม้จากที่สวนเพื่อไปปลูกเพิ่มเติม นอกเหนือจากพันธุ์ไม้ที่ทางโครงการเขานำมาให้ มาจากตำบลหนองโสนก็มีบ้าง มาจากหนองกี่ ประโคนชัยก็เยอะ เขามาเอาต้นไม้จากที่นี่ไปปลูกประจำ”  นอกจากบ้านสวนตายายจะขายพันธุ์ไม้ต่างๆแล้ว ยังมีที่นั่งเล่นพักผ่อน มีร้านเครื่องดื่มเล็กๆในสวนไว้ให้บริการ อีกทั้งยังมีของฝากต่างๆอีกมากมาย จากการที่สวนตายายมีชื่อเสียงด้านพันธุ์ไม้แล้วมีลูกค้ามาซื้อทั้งลูกค้าใหม่และลูกค้าประจำนั้น นั่นแสดงให้เห็นว่า เป้าหมายของกิจการสวนตายายเป็นไปในทางที่ดีขึ้นและเป็นภาพลักษณ์ที่ดีให้กับชุมชนตำบลหนองโสน

ภาพการปฏิบัติงาน

           กิจกรรม “เสวนาเกษตรทฤษฎีใหม่ประยุกต์สู่โคกหนองนาโมเดล: ทางเลือกและทางรอดในยุค New Normal ” มีการจัดเตรียมงานในวันที่ 16 ตุลาคม 2564  โดยจัดสถานที่ ณ ศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงอำเภอนางรอง โนนตะโก บ้านโคกว่าน หมู่ที่ 1 ต.หนองโสน อ.นางรอง จ.บุรีรัมย์ ในวันเตรียมสถานที่จัดงาน ดิฉันและผู้ปฏิบัติงานทุกคนได้ลงพื้นที่และได้ร่วมด้วยช่วยกันจัดสถานที่ มีการให้ความร่วมมือและแบ่งหน้าที่กันทำ โดยแบ่งเป็น จัดโต๊ะเสวนา จัดเก้าอี้ กวาดทำความสะอาดบริเวณรอบๆ จัดป้ายนิทรรศการโคกหนองนาและตกแต่งสถานที่ด้วยการจับผ้าเพื่อประดับให้สวยงาม

วันที่ 17 ตุลาคม 2564 วันงาน”เสวนาเกษตรทฤษฎีใหม่ประยุกต์สู่โคกหนองนาโมเดล: ทางเลือกและทางรอดในยุค New Normal ” มีผู้ร่วมเสวนาจำนวน 7 ท่านด้วยกันได้แก่ 1.พระครูสุทธิพัฒนาภิรมย์ (เจ้าอาวาสวัดหนองตาไก้พลวง) 2. นายสมชิด ไชยชาติ พัฒนากรชุมชนชำนาญการอำเภอนางรอง 3. อาจารย์ดนัย สุริยะวงค์ศรี  (นักพัฒนาต้นแบบ) 4. นางดนุลดา ธรรมนิยม (สารวัตรกำนันตำบลหนองโสน) 5. รองศาสตราจารย์ ดร. อัครพนท์ เนื้อไม้หอม  (คณบดีคณะมนุษย์ศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์) ประธานเปิดงาน 6. ปลัด กรุณา สวัสดิ์สิงห์ ปลัดตำบลหนองโสน  7. ผู้ อาจารย์ชมพู อิสริยาวัฒน์ ( รองคณะบดีคณะมนุษย์ศาสตร์และสัมคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์) เป็นผู้ดำเนินการเสวนา มีผู้เข้าร่วมงานประมาณ 80 คนได้แก่ผู้ปฏิบัติงานตำบลหนองโสน  ตำบลหนองกงและตำบลหนองยายพิมพ์ รวมไปถึงเจ้าของแปลงโคกหนองนาทั้ง 11 แปลงและชาวบ้านที่มารับฟังการเสวนาด้วย ภายในวันนั้นมีฝนตกปรอยๆตลอดทั้งวัน แต่อย่างไรก็ตามกิจกรรมเสวนาครั้งนี้ก็จบงานไปได้ด้วยดี หลังจบงานผู้ปฏิบัตงานตำบลหนองโสนได้ร่วมด้วยช่วยกันจัดเก็บของและจัดสถานที่ให้เหมือนเดิม

ภาพการปฏิบัติงาน

             จากการปฏิบัติงานในเดือนตุลาคม  2564 สิ่งที่ได้เห็นคือความสามัคคีและการทำงานเป็นทีมของผู้ปฏิบัติงานที่ได้ร่วมด้วยช่วยกันทำงานให้ออกมาดีและ ปัญหาที่พบในการลงพื้นที่ในครั้งนี้ คือสภาพอากาศที่มีฝนตกหนักทำให้การเก็บข้อมูลโคกหนองค่อนข้างจะยากจึงทำให้ต้องมีการเลื่อนวันแต่อย่างไรก็ตามดิฉันและทีมงานก็สามารถไปเก็บข้อมูลได้อย่างครบถ้วนในวันถัดๆไปและทั้งนี้ ดิฉันและทีมงานก็ได้รับความร่วมมือและการต้อนรับจากผู้ให้ข้อมูลทั้งเจ้าของแปลงโคกหนองนาและเจ้าของกิจการสวนตายาย เป็นอย่างดี ดิฉันต้องขอขอคุณมา ณ ที่นี้ด้วย  

วิดีโอประจำเดือนตุลาคม

 

อื่นๆ

เมนู