ข้าพเจ้า นางสาววิลาวัลย์ โกเมน ประเภทประชาชน เป็นผู้ปฏิบัติงานโครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณการ 1 ตำบล 1 มหาลัย “มหาลัยสู่ตำบลสร้างรากแก้วให้ประเทศ” ตำบลหนองโสน อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ หลักสูตร (HS 02)

ป่าไม้และแหล่งน้ำ มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการอยู่รอดและอยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตทุกชนิดบนโลก แต่ทรัพยากรเหล่านี้ถูกใช้ประโยชน์อย่างขาดสมดุล ใช้ไปมากเกินกว่าที่จะธรรมชาติจะสามารถสร้างฟื้นตัวกลับมาได้เอง จากการตัดไม้ทำลายป่า การเปลี่ยนพื้นที่ทำการเกษตรและที่อยู่อาศัย การเผาและน้ำเสียที่ถูกปล่อยลงสู่แหล่งน้ำ ทำให้เราทุกคนล้วนได้รับผลกระทบ ไฟป่า หมอกควัน และภัยแล้ง ล้วนเป็นภัยพิบัติที่เกิดขึ้นเป็นประจำในช่วงหน้าแล้งของทุกปีและทวีความรุนแรงมากขึ้นในหลายพื้นที่ทั่วโลก ซึ่งล้วนมีสาเหตุจากกิจกรรมมนุษย์ที่ใช้ทรัพยากรธรรมชาติของโลกเกินพอดี ในตลอดช่วงเพียงไม่กี่ปีที่ผ่านมา

ในวันที่ 21  สิงหาคม 2564 ข้าพเจ้า ทีมผู้ปฏิบัติงานและอาจารย์ประจำหลักสูตร มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ ภายใต้โครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณการ 1 ตำบล 1 มหาลัย “มหาลัยสู่ตำบลสร้างรากแก้วให้ประเทศ”หรือ U2T ร่วมมือกับ อบต.หนองโสน อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ ในการลงพื้นที่ปลูกต้นไม้เพื่อแม่เป็นครั้งที่ 2  ณ คลองโนนตะโก บ้านโคกว่าน ตำบลหนองโสน ความยาวคลองประมาณ 1 กิโลเมตรกว่าๆ มีท่านพระครูวิสุทธิพัฒนาภิรมย เป็นประธานฝ่ายสงฆ์ และท่านส.ส.ไตรเทพ งามกมล เป็นประธานฝ่ายฆราวาส ท่านเพชรรัตน์ ภูมาศ นายอำเภอนางรอง ท่านนายกองค์การบริหารส่วนตำบลหนองโสน ท่านปลัด ท่านกำนัน ผู้ใหญ่บ้านตำบลหนองโสน  และชาวบ้านระแวกใกล้เคียงมาร่วมกันปลูกต้นไม้เป็นครั้งที่ 2 ทำให้ทั้งสองฝั่งคลองเต็มไปด้วย ต้นสักทอง ต้นพยูง และหญ้าแฝก เป็นต้น

หญ้าแฝก

หญ้าแฝกจัดเป็นหญ้าเขตร้อนที่ขึ้น อยู่ตามธรรมชาติ กระจัดกระจายทั่วไปในสภาพแวดล้อมต่างๆ ซึ่งในประเทศไทยจะพบหญ้าแฝกขึ้นอยู่ตามธรรมชาติในพื้นที่ทั่วไปจากที่ลุ่มจน ถึงที่ดอน สามารถขึ้นได้ในดินเกือบทุกชนิด มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Vetiveria zizanioides เป็นพืชตระกูลหญ้าขึ้นเป็นกอหนาแน่น เจริญเติบโตโดยการแตกกออย่างรวดเร็ว เส้นผ่าศูนย์กลางกอประมาณ 30 เซนติเมตร ความสูงจากยอดประมาณ 0.5 ถึง 1.5 เมตร ลักษณะใบแคบยาวประมาณ 75 เซนติเมตร ความสูงจากยอดประมาณ 75 เซนติเมตร ความกว้างประมาณ 8 มิลลิเมตร ค่อนข้างแข็ง หากนำมาปลูกติดต่อกันเป็นแนวยาวขวางแนวลาดเทของพื้นที่ กอซึ่งอยู่เหนือดินจะแตกกอติดต่อกันเหมือนรั้วต้นไม้ สามารถกรองเศษพืชและตะกอนดิน ซึ่งถูกน้ำชะล้างพัดพามาตกทับถมดินติดอยู่กับกอหญ้าเกิดเป็นคันดินตาม ธรรมชาติได้ หญ้าแฝกเป็นพืชที่มีระบบรากลึกเจริญเติบโตในแนวดิ่งมากกว่าออกทางด้านข้าง และมีจำนวนรากมากจึงเป็นพืชที่ทนแล้งได้ดี รากจะประสานติดต่อกันแน่นหนาเสมือนม่านหรือกำแพงใต้ดิน สามารถกักเก็บน้ำและความชื้นได้ ระบบรากแผ่ขยายกว้างเพียง 50 เซนติเมตร โดยรอบกอเท่านั้น ไม่เป็นอุปสรรคต่อพืชที่ปลูกข้างเคียง จัดเป็นมาตรการอนุรักษ์ดินและน้ำวิธีหนึ่งที่สามารถช่วยให้ดินมีความชื้นและ รักษาหน้าดิน เพื่อใช้สำหรับปลูกพืชเศรษฐกิจ ซึ่งการใช้หญ้าแฝกในการอนุรักษ์ดินและน้ำดังกล่าวเป็นวิธีการที่ง่ายน้อยมาก ซึ่งจะเป็นการนำไปสู่การพัฒนาระบบเกษตรกรรมในเขตพื้นที่การเกษตรน้ำฝนให้มี ความมั่นคงและยั่งยืน สามารถน้ำวิธีการนี้ไปใช้ในพื้นที่อื่น ๆ เพื่อรักษาสภาพแวดล้อมและอนุรักษ์สภาพแวดล้อมและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เช่น พื้นที่สองข้างของทางคลองชลประทานอ่างเก็บน้ำ บ่อน้ำ ป่าไม้ ป้องกันขอบตลิ่ง คอสะพาน ไหล่ถนน เป็นต้น

ต้นพะยูง

พะยูงเป็นพันธุ์ไม้ที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในประเทศพม่า กัมพูชา ลาว และเวียดนาม สำหรับในประเทศไทยพบกระจัดกระจายทั่วไปตามป่าเบญจพรรณชื้น และป่าดิบแล้ง ภาคตะวันออก และตะวันออกเฉียงเหนือ ในพื้นที่ที่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 100-300 เมตร พะยูงเป็นไม้ยืนต้นผลัดใบขนาดกลางถึงขนาดใหญ่สูงถึง 25 เมตร เมื่อโตเต็มที่ลำต้นเปลา ตรง เปลือกสีเทา เรียบ และล่อนเป็นแผ่นบาง ๆ เปลือกในสีน้ำตาลแกมเหลือง มีเรือนยอดรูปทรงกลมหรือรูปไข่ ทึบ

การใช้ประโยชน์

  1. เนื้อไม้  เนื่องจากพะยูงมีเนื้อไม้ที่มีสีสรรที่สวยงาม จึงมีการนำมาใช้ในการทำเครื่องเรือน เครื่องใช้ แกะสลัก สิ่งประดิษฐ์ ไม้ถือและด้ามเครื่องมือ คุณภาพดี ราคาแพง ใช้ทำส่วนต่าง ๆ ของเกวียน กระบะรถยนต์ กระสวยทอผ้า ด้ามหอก คันธนู หน้าไม้ ใช้ทำเครื่องดนตรี เช่น ซอด้วง ซออู้ ขลุ่ย โทน รำมะนา ลูกระนาด
  2. ใช้ประโยชน์ในการเลี้ยงครั่ง ไม้พะยูง เป็นไม้ที่เลี้ยงครั่งได้ดีชนิดหนึ่ง โดยให้ผลผลิตสูงถึงต้นละประมาณ 50 กก. และให้ครั่งได้มาตรฐานจัดอยู่ในเกรด A
  3. ประโยชน์ทางด้านสมุนไพร ราก ใช้รับประทานแก้พิษไข้เซื่องซึม  เปลือก ต้มเอาน้ำแก้ปากเปื่อย ปากแตกระแหง  ยางสด ใช้ทาแก้เท้าเปื่อย

สรรพคุณของพะยูง

1.ตำรับยาพื้นบ้านอีสานจะใช้เปลือกต้นหรือแก่นพะยูง นำมาผสมกับแก่นสนสามใบ แก่นขี้เหล็ก และแก่นแสมสาร ใช้ต้มกับน้ำดื่มเป็นยาแก้มะเร็ง (เปลือกต้น,แก่น)

2.รากใช้กินเป็นยารักษาอาการไข้พิษเซื่องซึม (ราก)

3.เปลือกนำมาต้มเอาแต่น้ำ ใช้เป็นยาอมรักษาโรคปากเปื่อย ปากแตกระแหง (เปลือก)

4.ยางสดใช้เป็นยาทาปาก รักษาโรคปากเปื่อย (ยางสด)

5.ยางสดใช้ทาแก้เท้าเปื่อย (ยางสด)

 

ต้นสักทอง

ลักษณะทั่วไป

ไม้ต้นขนาดใหญ่ผลัดใบในฤดูร้อน ลำต้นเปลาตรงเปลือกเรียบหรือแตกเป็นร่องเล็กๆ สีเทา โคนเป็นพูพอนต่ำๆ เรือนยอดเป็นพุ่มทรงกลมค่อนข้างทึบ เปลือกสีเทา เรียบ หรือแตกเป็นร่องตื้นตามความยาวลำต้น ขึ้นเป็นหมู่ในป่าเบญจพรรณทางภาคเหนือ บางส่วนในภาคกลางและภาคตะวันตก มีอยู่บ้างทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สักมักจะได้รับความเข้าใจผิดเสมอว่าเป็นไม้เนื้อแข็ง เนื่องจากว่ามันมีลักษณะพิเศษที่เป็นไม้เนื้ออ่อนที่มีความทนทานกว่าไม้เนื้อแข็งหลายๆชนิด

ประโยชน์

ไม้สักทองเป็นไม้โตเร็วปานกลางและเป็นไม้เนื้อแข็ง ที่มีลักษณะพิเศษกว่าไม้ชนิดอื่น โดยเฉพาะเนื้อไม้ มอด ปลวก และแมลง ไม่ทำอันตราย เนื้อไม้มีสีเหลืองทอง ลวดลายสวยงาม เลื่อยไสกบตบแต่งง่าย จึงนิยมใช้ทำบ้านเรือนที่ต้องการความสวยงาม ในสมัยโบราณไม้สักทองหาง่าย ราคาไม่แพง การสร้างบ้านเรือน ใช้ไม้สักทองทำเสาเรือนด้วย เพราะมีความทนทาน สามารถอยู่ในดินได้เป็นเวลานานๆ ปัจจุบันไม้สักทองหายากและมีราคาแพง จึงต้องใช้ไม้สักทองอย่างประหยัด และคุ้มค่า โดยนำไม้สักทองมาเข้าเครื่องฝานเป็นแผ่นบางๆ เพื่อทำเป็นไม้อัดแทนการใช้ไม้สักทั้งแผ่น นอกจากนี้ ยังนำไม้ขนาดเล็ก เศษไม้ ปลายไม้ มาใช้ทำเฟอร์นิเจอร์ แกะสลัก ปาร์เก้ โมเสค วงกบ กรอบและบานประตูหน้าต่าง อย่างไรก็ตามในขณะที่ไม้สักทองในป่าธรรมชาติ กำลังจะหมดไป รัฐบาลก็มีนโยบาย ส่งเสริมให้เอกชนปลูกไม้สักทองจากสวนป่าที่ปลูกขึ้นมาใช้แทนกันได้ แม้ว่า ไม้สักที่ปลูกจะมีลวดลายไม่สวยงามเหมือนไม้สักทองในป่าธรรมชาติ แต่ก็มีความแข็งแรงทนทานเหมือนกัน

หลังจากปลูกต้นไม้เสร็จเรียบร้อยแล้วข้าพเจ้าและทีมผู้ปฏิบัติงานประเภทประชาชนได้สัมภาษณ์ นายมานพ บุญรอด เจ้าของศูนย์การเรียนรู้และนายเกรียงศักดิ์ แผ้วพลสง นายกอบต.หนองโสน ได้สัมภาษณ์เกี่ยวกับการปลูกป่าโดยมีหัวข้อดั้งนี้

นายมานพ บุญรอด เจ้าของศูนย์การเรียนรู้

-การขุดหลุม ใช้จอบขุดเป็นหลุมสี่เหลี่ยมกว้างxยาว ด้านละ 1 หน้าจอบ หรือประมาณ 50×50 ซม.ลึกประมาณ 50 ซม. หลุมที่ขุดอยู่กับหลักหมายตำแหน่งที่ปลูก เมื่อขุดหลุมแล้วพยายามให้ดินที่ขุดมากองอยู่บริเวณขอบปากหลุม เพื่อจะใช้กลบเวลาปลูกต้นไม้ เมื่อขุดหลุมแล้วต้องแต่งก้นหลุม โดยใช้จอบสับดินก้นหลุมให้แตก แล้วปล่อยทิ้งไว้จะทำให้ดินร่วนซุย ตากดินไว้ประมาณ 2-3 วัน โดยปกติขุดหลุมจะทำในต้นฤดูฝนครั้งแรก จะทำให้ดินยังมีความชื้นอยู่ การขุดก็ง่าย ขุดเสร็จใช้ไม้ไผ่ลวก ขนาดเส้นผ่าศูณย์กลางประมาณ 1-2 ซม. ยาว 50 ซม. ปักบริเวณตรงกลางหลุมสำหรับยึดลำต้นของต้นไม้ ไม่ให้ลมพัดโยกและล้มได้

-วัดระยะความห่าง ระยะความห่างการปลูกต้นไม้แล้วแต่ความเหมาะสมของแต่ละคน บางคนเอาแค่พองูเลื้อยผ่านได้ ชึ้นอยู่ที่ว่าเราจะปลูกต้นไม้เพื่ออะไร ถ้าเราปลูกเอาลำต้นเราก็ต้องปลูกไว้ก่อน เราต้องเลือกได้ สมมติเราปลูก 3 แถว เราต้องเลือกไม้ไม่เล่นกิ่ง ไม้ไหนที่เราคิดว่าทรงต้นสวย เราจะเอาไม้นั้นปลูกสองข้าง ไม้ไหนเล่นกิ่งเยอะๆ เราปลูกไว้ด้านใน ถ้าเราปลูก 3-4 แถว ด้านข้างควรเป็นไม้ยางนา และไม้มะฮอกกานี เพราะลำต้นสวย แต่ไม้พะยูงโตขึ้นจะออกกิ่งเยอะ

-การขึงเชือกมีวัตถุประสงค์อะไร ต้องการให้ต้นไม้เป็นแนวตรงเพื่อที่เราจะได้ง่ายต่อการดูแล

นายเกรียงศักดิ์ แผ้วพลสง นายกอบต.หนองโสน

-ท่านนายกคิดอย่างไรกับโครงการปลูกป่าชุมชน

เป็นประโยชน์กับชุมชนและเป็นประโยชน์กับประเทศชาติอย่างมาก ป่ากับชุมชนต้องอยู่ด้วยกัน และทุกภาคส่วนต้องรับรู้รับทราบ เราจะได้ร่วมกันอนุรักษ์ ร่วมกันดูแล ร่วมกันปลูก เรื่องสำคัญที่สุดในการปลูกป่าเป็นเรื่องราวที่เป็นประโยชน์มากๆ เป็นเรื่องราวริเริ่มให้กับลูกหลานหรือคนรุ่นใหม่ได้รู้จักเรื่องการปลูกป่า –ท่านนายกมีเป้าหมายอะไร อยากเห็นป่าเกิดขึ้นเยอะๆ เกิดขึ้นมากๆ เพราะต้นไม้เป็นสิ่งที่สำคัญสร้างธรรมชาติปรับเปลี่ยนในเรื่องของอะไรหลายๆอย่าง โดยเฉพาะในเรื่องของสภาพดิน ฟ้า อากาศ สมัยก่อนต้นไม้บ้านเราอุดมสมบูรณ์มาก ฝนตกต้องตามฤดูกาล จะทำให้ปัญหาต่างๆไม่ค่อยมี สิ่งที่อยากให้เกิดขึ้นมากๆก็คือ ป่าที่เป็นธรรมชาติที่มาแต่นานให้อุดมสมบูรณ์ขึ้น

-ท่านนายกคิดอย่างไรกับกลุ่มต่างๆที่เข้าร่วมโครงการ

เป็นเรื่องที่ดีมากๆ ถ้าไม่มีกลุ่มก็จะอยู่ตัวใครตัวมัน และการที่อยู่ตัวใครตัวมัน จิตใต้สำนึกของการอยู่ตัวใครตัวมันไม่เหมือนการรวมกลุ่มกันสามารถจะพูดคุยกันได้เรื่อยๆในกลุ่มกัน กลุ่มนี้ทำตรงนั้น กลุ่มนั้นทำตรงนี้

วันที่  12 กันยายน 2564 ข้าพเจ้า ทีมผู้ปฏิบัติงานและอาจารย์ประจำหลักสูตรตำบลหนองโสนได้ลงพื้นที่ไปยังศูนย์การเรียนรู้เพื่อที่จะถอดบทเรียนของผู้ปฏิบัติงานทุกคนเกี่ยวกับการลงพื้นที่โคกหนองนาในด้านเกษตร ด้านปศุสัตว์ ด้านประมง ว่าได้ประโยชน์หรือเจอปัญหาอะไรบ้างเพื่อนำมาถอดบทเรียนและวิเคราะห์วางแผนต่อไป

     

การลงพื้นที่ปฏิบัติงานในเดือนกันยายน ข้าพเจ้า ทีมผู้ปฏิบัติงานตำบลหนองโสนทุกคน ผู้นำในชุมชนและชาวบ้านระแวงใกล้เคียงยังให้ความร่วมมือเป็นอย่างดีทำให้กิจกรรมต่างๆลุล่วงไปได้ด้วยดี

ภาพการลงพื้นที่เดือนกันยายน

อื่นๆ

เมนู