หลักสูตร HS:04 โครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมแบบบูรณาการ 1 ตำบล 1 มหาวิทยาลัย จากมหาวิทยาลัยสู่ตำบล เพื่อสร้างรากแก้วให้ประเทศ มหาวิทยาลัยราชภัฎบุรีรัมย์ ประจำเดือนกรกฎาคม

ข้าพเจ้า นางสาวจรรยา พันธ์โยศรี ผู้ปฏิบัติงาน ประเภทบัณฑิตจบใหม่ ตำบลผไทรินทร์ อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ ในการปฏิบัติงานเดือนกรกฎาคม  สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด -19  มีแนวโน้มว่าจะแพร่ระบาดมากขึ้นเรื่อยๆข้าพเจ้าพร้อมด้วยทีมผู้ปฏิบัติงานได้ปรับเปลี่ยนวิธีการทำงานเพื่อให้เข้ากับสถานการณ์และป้องกันการแพร่ระบาดของเชื้อโรคโดยได้ทำการประชุมทางออนไลน์ในวันที่ 20 มิถุนายน 2564 เกี่ยวกับการถ่ายทำวิดีโอคลิปเพื่อเข้าแข่งขันในโครงการ Hackthon 2021 สำหรับตำบลผไทรินทร์ได้จัดทำเกี่ยวกับการส่งเสริมอาชีพการสานตะกร้าหวายเทียม

การทําเครื่องจักสานซึ่งแต่เดิมได้นําวัตถุดิบจากธรรมชาติเท่าที่จะหาในชุมชนมาทําให้เกิดประโยชน์ เช่น ไม้ไผ่ หวาย ต้นกก ต้นไหล ในปัจจุบันวัสดุอุปกรณ์จากธรรมชาติเหล่านี้มีจำนวนน้อยลดลงและไม่คงทนเท่าที่ควร ทําให้มีการดัดแปลงไปเป็นเส้นพลาสติกแทน เพื่อให้เกิดความทนทาน เส้นพลาสติกที่มีลักษณะคล้ายหวายแต่มีสีสันลวดลายที่สวยงามและคงทนต่อการใช้งาน เพื่อเป็นการส่งเสริมให้ประชาชนมีรายได้จึงได้มีการจัดทำโครงการส่งเสริมอาชีพการสานตะกร้าหวายเทียม เพราะเห็นว่าตะกร้าหวายเทียมมีความความสวยงาม คงทน และสามารถออกแบบเป็นตะกร้าลักษณะต่างๆหลากหลาย ประกอบกับประชาชนในพื้นที่มีศักยภาพและฝีมือเหมาะแก่การส่งเสริมเพื่อประกอบอาชีพได้เป็นอย่างดียิ่ง และเป็นการอนุรักษ์ศิลปะการจักสานของคนรุ่นหลังได้สืบทอดต่อไป

วันที่ 26 มิถุนายน 2564 ข้าพเจ้าและทีมผู้ปฏิบัติงานได้เข้าร่วมประชุมเรื่องการส่งเสริมตะกร้าหวายเทียม ณ หอประชุมองค์การบริหารส่วนตำบลผไทรินทร์เป้าหมายเพื่อส่งเสริมสินค้าให้โดดเด่นและการลดต้นทุนในการผลิตโดยเห็นว่าผู้สูงอายุผู้ชายมีศักยภาพในการทำโครงตะกร้าจึงเสนอให้รวมกลุ่มกันเพื่อทำโครงตะกร้าเพื่อจำหน่ายให้กับกลุ่มผู้สานตะกร้าทั้งนี้จะเป็นการสร้างงาน สร้างรายได้ให้กับผู้สูงอายุได้อีกทางหนึ่งอีกด้วยจึงได้มีการมอบหมายงานให้กลุ่มผู้สูงอายุศึกษาขั้นตอนในการทำโครงตะกร้า โดยทางมหาวิทยาลัยให้การสนับสนุนเกี่ยวกับวัสดุอุปกรณ์และงบประมาณนอกจากนี้ ยังมีกิจกรรมเชิงรุกป้องกันการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19โดยได้ร่วมกับอาจารย์ประจำหลักสูตรและทีมผู้ปฏิบัติงานทำความสะอาดที่วัดสีชวา เพราะเป็นแหล่งที่มีประชาชนเข้ามาทำกิจกรรมเพื่อลดความเสี่ยงต่อการสัมผัสโรคของประชาชน

 

อุปกรณ์ในการทำโครงตะกร้า

1.หวาย เป็นพืชที่มีลักษณะเด่นเฉพาะตัว คือมีความสวยงามตามธรรมชาติ มีเนื้ออ่อนกว่าเนื้อไม้แต่มีความเหนียว แข็งแรงและยืดหยุ่นได้ดีสามารถจักเป็นเส้นหรือแผ่นบางได้ง่าย โค้งงอได้ดี คงรูปอยู่ได้ตลอดไปตามความต้องการ หวายจึงถูกนำมาใช้ทำโครงตะกร้า หวายข้อดำและหวายน้ำผึ้งเป็นหวายเนื้อแน่นละเอียดมีความยืดหยุ่นมากเหมาะสำหรับดัดโค้งให้เป็นรูปต่าง ๆการดัดหวายทำได้โดยการนำหวายมาแช่นำ้แล้วลนไฟหรืออบไอน้ำเพื่อให้อ่อนตัวโค้งงอได้ง่าย

2.ไม้ไผ่ คือวัตถุดิบหลักในการทำโครงตะกร้า ไม้ไผ่ที่นิยมใช้ทำโครงตะกร้ามากที่สุด คือไผ่สีสุกซึ่งขึ้นอยู่ตามพื้นราบมีอยู่ทั่วไปในชุมชนไม้ไผ่ที่เหมาะนำใช้สำหรับทำเส้นดิ้วของตะกร้าจะต้องเป็นไผ่ที่มีอายุไม่น้อยกว่า 2 ปี เพราะสามารถยืดหยุ่นได้ดีและมีลำต้นยาว

3.มีดโต้ เป็นมีดที่ใช้สำหรับตัดไม้มีขนาดใหญ่สันหนาน้ำหนักมาก ยาวประมาณ 40-50 เซนติเมตร มี 2 ชนิดคือ ชนิดสันโค้ง และสันตรง

4. มีดตอกเป็นมีดทรงเรียวแหลม คมมีดโค้งมน เพื่อให้เหมาะกับการใช้งานส่วนใหญ่ช่างจักสานมักต่อด้ามยาวออกไปประมาณ 60 ซ.ม. เพื่อสามารถสอดเข้าไปขัดไว้ในซอกแขนช่วยให้การบังคับคมมีดดีขึ้นมีดจักตอกมักมีน้ำหนักเบา ค่อนข้างบาง ใช้จักตอกให้เป็นเส้น ช่างจักสานมักใช้เป็นมีดประจำตัว

5. เลื่อยลันดา เป็นเลื่อยใช้งานทั่วไปใช้สำหรับตัดหรือฝ่าไม้ตามความต้องการ ใช้งานเมื่อให้
ปลายไม้ทั้งสองเรียบเสมอกัน เวลาใช้ควรวางเลื่อยให้ได้ 60 องศา กับงานในการใช้เลื่อยต้องใช้เลื่อยที่ฟันละเอียดคม

6. เลียด คือ เครื่องมือชักหวายให้ได้เส้นตามขนาดที่ต้องการ หรืออาจทำขึ้นเองจากวัสดุที่ทำจาก สังกะสีหรืออลูมิเนียม เช่น จานกิโล,จานสังกะสี บ้างเรียกว่า รูร้อยหวาย ทำด้วยเหล็ก นำมาเจาะรูขนาดต่างๆ ตามต้องการใช้สำหรับสอดร้อยหวายเข้าไป เพื่อลบความคมและช่วยให้หวายมีขนาดเท่ากัน

7. หินลับมีด เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้มีดคมอยู่เสมอ ซึ่งมีความสำคัญมากในการจักตอก

8.กระดาษทราย เป็นแผ่นเนื้อคายเหมือนทราย ไว้สำหรับขัดตะกร้าไม้สักให้เรียบเป็นมันหรือขัดหวายที่เป็นขนให้หลุด เพื่อความสวยงามในการสาน

9. ตะปูเข็ม คือตะปูตัวเล็กที่สุด เหมาะที่จะใช้งานตอกหวายติดกับไม้สักเพื่อใส่คิ้ว (ตอกตัว) ให้ติดแน่นไม่หลุดและมีอายุการใช้งานได้นาน

10. เหล็กหมาด มีลักษณะเป็นเหล็กแหลมยาวประมาณ 4 นิ้ว มีด้ามขนาดเหมาะมือที่ทำหน้าที่
เจาะรู และประกอบการจักสาน อาจจะทำจากเหล็กเส้น หรือลวดที่มีความแข็ง ซี่ล้อลวดจักรยานโครงร่ม ที่ใช้แล้ว นำมาฝนให้แหลม เหล็กหมาด 2 ชนิด คือ ชนิดปลายแหลมและชนิดปลายแบนชนิดปลายแหลมใช้เจาะเพื่อร้อยเส้นหวายส่วนชนิดปลายแบนใช้เจาะเพื่อร้อยเส้นตอก

11. ค้อนหงอน ค้อนขนาดเล็กเหมาะสมสำหรับการจัดสาน ใช้ตอกตะปูถอนตะปูหรือตอกไม้เวลาประกอบชิ้นงาน

   ขั้นตอนการผลิต

1. รูปแบบตะกร้า (รองตะกร้า) สร้างขึ้นด้วยไม้ตามแบบที่เราต้องการ ถ้าทรงเหลี่ยมข้างในจะกลวงทำด้วยไม้เนื้อแข็ง ถ้ารูปไข่ และทรงกลม ข้างในจะตันทำด้วยไม้ก้ามปูหรือไม้เนื้ออ่อนอื่นๆ
2. เหลาหวายและดิ้วเป็นการทำให้หวาย และไม้ไผ่มีขนาดพอเหมาะที่จะใช้ในการสานตะกร้า หวายเหลาเป็นเส้นยาว เล็กและยาว ไม้ไผ่เหลาเล็กบางพอดีกับหวายเรียกว่า ดิ้ว ใช้สำหรับทำตอกตั้งในการสานตะกร้า
3. นำไม้หวายมาเหลาให้เป็นเส้น
5. นำไม้ไผ่สีสุก เหลาให้ได้ขนาดตามที่ต้องการ (เรียกว่าดิ้ว) นำไปต้มเพื่อย้อมสี (สีที่ใช้เป็นสีจากธรรมชาติ) คือ ขมิ้น ผิวมะกรูด ประมาณ 1 ลูก ขมิ้นทุบรากยอ ให้สีเหลือง เปลือกลำต้นคาง (ต้ม) ให้สีน้ำตาล ส่วนผสมของสี  เกลือ 1 กำมือ มะกรูด 2-3 ลูก น้ำ ประมาณ 2 ขัน ขมิ้นทุบ ประมาณ ½ กก.ต้มให้เดือด น้ำสีจะออกมา ใส่เส้นดิ้วลงไปต้มนาน ½ชั่วโมง
6. นำเส้นคิ้วไปล้างให้สะอาด จนน้ำใสกันสีตก จากนั้นนำไปตากแห้ง
7. นำไม้สักขนาดที่เราต้องการหนาประมาณ 0.5 เซนติเมตร เลื่อยตามรูปทรงของตะกร้าทำเป็นก้นตะกร้า จากนั้นนำเส้นหวายมาตอกตะปู ติดกันได้ก้นตะกร้าโดยรอบ
8. นำปั้นจั่น หรือ หลัก (ทำขึ้นเอง ใช้ต่อกับแบบหรือรองเพื่อยึดรูปทรงตะกร้าตามแบบ)
9. นำเส้นดิ้วมาเสียบกับก้นตะกร้าโดยรอบ
10.นำเส้นหวายลนไฟเพื่อให้อ่อนตัวสามารถดัดโค้งทำเป็นหูหิ้วประกอบเข้ากับตัวตะกร้า จะทำให้ได้โครงตะกร้าตามแบบที่ต้องการ

ปัญหาและอุปสรรคในการทำโครงตะกร้า

  • หวายสำหรับทำโครงตะกร้าไม่มีในพื้นที่ต้องสั่งซื้อมาจากที่อื่นและ
  • ต้นไผ่สีสุกที่มีคุณสมบัติเหมาะแก่การทำดิ้วตะกร้าในพื้นที่มีจำนวนน้อย
  • เทคนิคการผลิตยังต้องมีการพัฒนาต่อไป เพราะยังอยู่ในขั้นตอนการการศึกษา

สรุปการปฏิบัติงานประจำเดือนกรกฏาคม

เป็นช่วงยากลำบากของประชาชนที่ต้องรับมือกับการแพร่ระบาดของโรคโควิค-19ที่ยังไม่สามารถควบคุมได้ ต้องเผชิญปัญหาทั้งทางด้านสุขภาพเฝ้าระวังการสัมผัส การติดต่อของโรคและสภาพเศรษฐกิจ ในตำบลผไทรินทร์เป็นพื้นที่หนึ่งที่มีการระบาดของโรคมีผู้ติดเชื้อจำนวนหนึ่งและมีผู้ที่เดินทางมาจากพื้นที่เสี่ยงจำนวนมากจึงต้องมีการเฝ้าระวังการระบาดของโรคเข้มงวดมากขึ้น การปฏิบัติงานจึงมีข้อจำกัดในการดำเนินงาน แต่ทั้งนี้เพื่อเป็นการส่งเสริมและการพัฒนาอาชีพของชุมชนให้ยั่งยืนผู้ปฏิบัติงานและผู้เกี่ยวข้องได้พยายามหาแนวทางในการแก้ไขต่อไป

อื่นๆ

เมนู