หลักสูตร: HS04 โครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ 1 ตำบล
1 มหาวิทยาลัย จากมหาวิทยาลัยสู่ตำบลเพื่อสร้างรากแก้วให้ประเทศ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ ประจำเดือน ธันวาคม 2564

          ข้าพเจ้า นายนราวิชญ์ สุขใส ผู้ปฏิบัติงานประเภทบัณฑิตจบใหม่ ปฏิบัติงานในเขตพื้นที่ตำบลผไทรินทร์ อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ ได้รับมอบหมายจากอาจารย์ประจำหลักสูตรให้ลงพื้นที่พร้อมทีมผู้ปฏิบัติงานเพื่อติดตามความคืบหน้าในการสั่งซื้ออุปกรณ์ในการผลิตโครงตะกร้าและเรียนรู้ข้อมูลการสานตะกร้าเพื่อประกอบเล่มหลักสูตรระยะสั้นและเพื่อให้การปฏิบัติงานเป็นไปตามเป้าหมาย

          วันที่ 18 พฤศจิกายน 2564 อาจารย์ประจำหลักสูตรและทีมผู้ปฏิบัติงานได้ลงพื้นที่ ณ ศาลากลางหมู่บ้าน หมู่ที่ 1 บ้านโคกซาด เพื่อติดตามการสั่งซื้อเครื่องดัดโครงตะกร้าและปัญหาในการผลิต ซึ่ง คุณลุงสว่าง หนึ่งในทีมผู้ผลิตตะกร้าบ้านโคกซาดได้บอกว่า ได้ตรวจเช็คราคาอุปกรณ์ในการผลิตแล้วซึ่งมีราคาและคุณภาพแตกต่างกันออกไป ตอนนี้กำลังหารือกับทีมงานอยู่ว่าควรใช้อุปกรณ์แบบไหน, คุณภาพ, และราคาเท่าไหร่เพื่อให้ตอบโจทย์กับการผลิตโครงตะกร้าในระยะยาว ในการทดลองผลิตโครงตะกร้านั้น คุณลุงได้ทดลองลงมือทำโครงตะกร้าและพบปัญหาจากการทดลองคือ 1.ไม้ไผ่แห้งเวลายิงตะปูอัดจะแตกง่าย 2.ไม้ไผ่ที่ใช้ทำโครงตะกร้าอาจโดนมอดกินได้ 3.ถ้าใช้หวายทำโครงตะกร้ามอดจะไม่ค่อยขึ้น โดยคุณลุงสว่างยังบอกอีกว่า ไม้ไผ่ที่ดีและนิยมนำมาทำเครื่องจักสานหรือโต๊ะเก้าอี้นั้นควรมีอายุ 3 – 4 ปีขึ้นไปเพราะเวลาทำจะค่อนข้างทนแต่จะเจอปัญหามอดกัดกินไม้ไผ่เช่นกัน คุณลุงสว่างจึงแนะนำว่าให้นำไม้ไผ่ไปแช่น้ำก่อน แล้วจึงนำมาลนไฟแล้วเคลือบน้ำยาเพื่อป้องกันไม่ให้มอดกัดกิดไม้ไผ่

          วันที่ 22 พฤศจิกายน 2564 อาจารย์ประจำหลักสูตรและทีมผู้ปฏิบัติงานได้ลงพื้นที่ ณ ศาลากลางหมู่บ้าน หมู่ที่ 16 บ้านโคกงิ้วใหม่ เพื่อเรียนรู้วิธีการสานตะกร้าในแต่ละส่วน ซึ่งกลุ่มของเราได้เรียนรู้เกี่ยวกับการทำลวดลายของขอบตะกร้า โดยมีวิทยากรคือ คุณป้าขวัญใจ วิจิตรศักดิ์ เป็นผู้สอนทำลวดลายในครั้งนี้ คุณป้าเล่าว่าชุมชุนของเราได้ทำลวดลายของขอบตะกร้า 3 รูปแบบ คือ 1.ขอบตะกร้าแบบปกติ 2.ขอบตะกร้าลายตาราง 3.ขอบตะกร้าลายจูงนาง ซึ่งในวันนี้เราได้เรียนรู้การทำลวดลายของขอบตะกร้าในแบบที่ 3 คือขอบตะกร้าลายจูงนาง อุปกรณ์ที่ต้องเตรียมสำหรับการทำลวดลายขอบตะกร้าในครั้งนี้ได้แก่ 1.โครงตะกร้า 2.หวายเทียมขนาด2-3มม. 3.กรรไกร 4.ตะปู, ไขควง, หรือวัสดุที่สามารถงัดเส้นหวายเทียมเพื่อให้เกิดช่องในการสอดหวาย ส่วนวิธีการทำลวดลายของขอบตะกร้านั้นคุณป้าขวัญใจบอกวิธีทำให้ดังนี้

1) เริ่มพันขอบตะกร้าด้วยหวายเทียม หากต้องการขึ้นขอบตะกร้าลายจูงนางให้วางหวายเทียม 1 เส้นไว้ในตำแหน่งที่ต้องการและเลือกความยาวที่พอเหมาะ จากนั้นใช้หวายเทียมพันให้มีระยะห่างระหว่างช่อง เพื่อให้สามารถงัดหวายเทียมขึ้นและสอดหวายเทียมได้ หากต้องการทำขอบตะกร้าลายจูงนางให้มีสีสันโดดเด่นและแปลกตาขึ้น ให้วางหวายเทียม 3 เส้นที่ขอบตะกร้าแล้วพันให้เกิดระยะห่างระหว่างช่องเพื่อการสอดหวายเทียมให้เกิดลวดลายและแสดงสีสันของหวายเทียม โดยหวายเทียมที่จะใช้ทำลวดลายควรเลือกสีให้ตัดกับหวายเทียมที่ใช้พันขอบตะกร้า เพื่อให้เกิดสีสันและเพิ่มความดึงดูดของผลิตภัณฑ์ หวายเทียมที่เราใช้พันขอบตะกร้าและหวายเทียมที่ใช้ในการทำลวดลายนั้นควรใช้ขนาดต่างกัน โดยหวายเทียมที่ใช้พันขอบตะกร้าใช้ขนาด 4 มม.ซึ่งจะเป็นขนาดเดียวกับที่ใช้ทำลวดลายของตัวตะกร้า ส่วนหวายเทียมที่ใช้ในการทำลวดลายของขอบตะกร้ามีขนาด 2-3 มม. แต่คุณป้าแนะนำให้ใช้ขนาด 3 มม.จะสวยกว่า (แล้วแต่บุคคล) และไม่แนะนำให้ใช้หวายเทียมที่มีขนาดเท่ากันในการทำลวดลายขอบตะกร้า เพราะหากเส้นหวายเทียมที่ใช้ในการพันขอบตะกร้าและเส้นหวายเทียมที่ใช้ขึ้นลวดลายขอบตะกร้ามีขนาดเท่ากันจะทำให้ดูอึดอัดและไม่สละสลวย

2) เริ่มการทำขอบตะกร้าลายจูงนางโดยการใช้หวาย 1 เส้นที่มีความยาวพอเหมาะกับลวดลายที่เราจะสานเลือกใช้ด้านนูนเพื่อทำให้ลวดลายมีมิติ ใช้ตะปูงัดที่เส้นหวายที่เราจะทำลวดลายตรงขอบตะกร้าขึ้น แล้วนำหวายที่เราจะใช้สานสอดข้างใต้ช่องที่ 1 จากขวาไปซ้ายประมาณ 2 ข้อนิ้วมือ จะเห็นได้ว่าตอนนี้เรามีหวาย 2 ฝั่ง คือฝั่งซ้ายและฝั่งขวา ให้นำตะปูงัดเส้นหวายช่องที่ 3 ขึ้นโดยนับจากช่องที่ 1 ขึ้นไป แล้วใช้หวายเส้นทางขวาสอดจากขวาไปซ้ายแล้วดึงให้ตีง นำหวายเส้น 2 ข้อนิ้วพาดทับเหมือนกากบาทเฉียงขึ้นไปทางขวา จากนั้นใช้ตะปูงัดหวายช่องที่ 1 ขึ้นอีกครั้งแล้วจึงนำหวายเส้นทางซ้ายที่เราดึงตึงสอดเข้าทางขวาของหวายช่องที่ 1 แล้วดึงให้ตึงเพื่อเป็นการผูกปมให้หวายอยู่ตัว

3) เมื่อเราได้ปมแล้วก็เริ่มทำการสานลวดลายชั้นต่อไปได้เลย โดยเริ่มทำการนับจากหวายช่องที่ 1 ขึ้นไป 3 ช่องแล้วใช้ตะปูงัดหวายช่องที่ 3 ขึ้น จากนั้นสอดหวายจากทางขวาไปทางซ้ายแล้วดึงให้ตึง และงัดหวายช่องที่ 2 ขึ้นโดยนับจากข้างล่างขึ้นบน นำเส้นหวายที่ดึงตึงสอดเข้าทางขวาของหวายช่องที่ 2 แล้วดึงให้ตึง ในตอนนี้หวายเราจะอยู่ทางซ้ายมือให้เราทำการนับจากช่องที่เส้นหวายเราอยู่ขึ้นไป 3 ช่องแล้วทำการสอดหวายให้เกิดลวดลายทำแบบนี้เช่นเดิมตามวิธีที่ระบุไปจนสุดหวายช่องสุดท้าย

4) หากสานขอบตะกร้าลายจูงนางมาถึงช่องสุดท้ายแล้ว วิทยากรแนะนำให้เราเก็บเส้นหวายให้เรียบร้อย โดยการนำตะปูงัดหวายช่องที่ 3 ขึ้น นับจากบนลงล่างแล้วนำหวายสอดใต้ช่อง จากทางขวาไปซ้ายแล้วดึงให้ตึง สามารถเก็บเส้นหวายได้ตามความเหมาะสมของท่านทั้งสั้นและยาว เมื่อพึงพอแล้วให้ทำการตัดเส้นหวายให้พอสมควรแล้วนำเส้นหวายนั้นสอดใต้ช่องให้พอดี จะไม่มีเส้นหวายเกินออกมาทางฝั่งซ้ายถือเป็นอันเสร็จ

          วันที่ 4 ธันวาคม 2564 อาจารย์ประจำหลักสูตรและทีมผู้ปฏิบัติงานได้ลงพื้นที่ ณ ศาลากลางหมู่บ้าน หมู่ที่ 1 บ้านโคกซาด ตำบลผไทรินทร์ อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ เพื่อจัดทำหลักสูตรระยะสั้นและพูดคุยถึงปัญหาและผลกระทบที่เกิดขึ้นระหว่างการดำเนินโครงการตลอดระยะเวลา 1 ปีที่ผ่านมา ทีมผู้ปฏิบัติงานได้ศึกษาและหาทางแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นเพื่อให้เกิดการปรับตัวและอยู่ร่วมกันได้ ซึ่งก่อนปิดการประชุมการจัดทำหลักสูตรระยะสั้น อาจารย์ประจำหลักสูตรได้วางแผนและพูดถึงเป้าหมายที่ทีมผู้ปฏิบัติงานต้องลงมือปฏิบัติต้องมีความตั้งแต่ใจและแน่วแน่ที่จะพัฒนาชุมชนให้เกิดการสร้างรายได้อย่างยั่งยืนและส่งเสริมบุคคลให้พร้อมที่จะเรียนรู้เพื่อพัฒนาวิชาชีพต่อไป

          สรุปผลการดำเนินการและลงพื้นที่ ตำบลผไทรินทร์ ประจำเดือนธันวาคม จากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ในปัจจุบันเริ่มมีการผ่อนคลายมากขึ้นแล้วแต่ยังมีการเฝ้าระวังการแพร่เชื้ออยู่ ต้องปฏิบัติตนตามมาตรการป้องกันของกระทรวงสาธารณสุขและชุมชนโดยเคร่งครัดเพื่อความปลอดภัยต่อตนเองและผู้อื่น ทั้งนี้ได้มีการลงพื้นที่เพื่อเรียนรู้วิธีการทำโครงตะกร้าและลวดลายของตะกร้า ซึ่งทีมผู้ปฏิบัติงานได้เรียนรู้ถึงขั้นตอนการผลิตโครงตะกร้าและการสานลวดลายของตัวตะกร้า, การสานลวดลายของหูหิ้วตะกร้า, และการสานลวดลายของขอบตะกร้า ส่งผลให้ผู้ปฏิบัติงานได้เข้าใจวิธีคิด, วิธีจักสาน, และการออกแบบลวดลายเพื่อดึงดูดผู้บริโภคให้เกิดความต้องการซึ่งลวดลายที่สวยงามนี้นั้นสามารถเพิ่มราคาให้กับผลิตภัณฑ์ได้ การลงพื้นที่ในครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งในการเก็บข้อมูลเพื่อประกอบเล่มหลักสูตรระยะสั้นและมีการประชุมเกี่ยวกับเป้าหมายที่จะพัฒนาชุมชนและส่งเสริมบุคคลให้มีรายได้, ให้เกิดการเรียนรู้การค้าขายในระบบออนไลน์, และเพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่ทางทีมผู้ปฏิบัติงานได้ตั้งไว้

 

ภาพรวมการลงพื้นที่ปฏิบัติงาน

 

วิดีโอการจัดกิจกรรม  ต.ผไทรินทร์ อ.ลำปลายมาศ จ.บุรีรัมย์ ประจำเดือนธันวาคม

 

อื่นๆ

เมนู