“โครงการมหาวิทยาลัยสู่ตำบล สร้างรากแก้วให้กับประเทศ”

โครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการหลักสูตร HS05

การทอผ้าไหมขิดยกดอก เพื่อเพิ่มรายได้ในครัวเรือนอย่างยั่งยืน

ตำบลเมืองแฝก อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์

บทความประจำเดือนพฤษภาคม ๒๕๖๔

“ผ้าไหมลายขิดยกดอก การทอที่เสริมรายได้ เสริมความสุขให้กับครอบครัว”

 

 

ข้าพเจ้านางสาววรัญญา แทนไธสง ประเภทบัณฑิตจบใหม่ ตำบลเมืองแฝก อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ หลักสูตรการทอผ้าลายขิดยกดอก (HS05)

เดิมทีนั้นในตำบลเมืองแฝกเองได้มีการทอผ้าไหมลายขิดยกดอกเป็นอาชีพอยู่ก่อนแล้ว  แต่ยังไม่เป็นที่รู้จักของคนในตำบลมากนักยังเป็นการทอของกลุ่มคนเล็กๆ เพียงบางกลุ่ม จากการสอบถามผู้ที่ทอผ้าไหมลายขิดยกดอก พบว่าเป็นอาชีพที่สร้างรายได้ให้แก่ตนและครอบครัวเป็นอย่างดี ทางหัวหน้าและผู้ดำเนินโครงการจึงอยากพัฒนาการทอผ้าลายขิดยกดอกให้เป็นอาชีพของคนในชุมชนตำบลเมืองแฝก และพัฒนาให้เป็นที่รู้จักของคนในตำบลใกล้เคียงและคนต่างพื้นที่ต่อไป  เมื่อวันที่ 29 เมษายน 2564 ทางหัวหน้าโครงการได้เชิญ คุณจักรพงษ์ อัลทชัย และคุณมัลลิกา ชัญถาวร ผู้ประกอบอาชีพทอผ้าลายขิดยกดอกมาเป็นวิทยากรบรรยายและให้ความรู้เกี่ยวกับทอการทอผ้า การผ้าทอลายขิด เป็นผ้าพื้นเมืองของภาคอีสานบางส่วนภาคเหนือและภาคกลางของไทย นับว่าเป็นศิลปะพื้นฐานที่สะท้อนให้เห็นภาพ ลักษณะ ลวดลายที่สวยงามของผ้า การทอผ้าขิดต้องอาศัยความชำนาญ ความประณีตและมีชั้นเชิงทางฝีมือสูงกว่าการทอผ้าอย่างอื่นๆ ผู้ทอต้องมีเทคนิคการทอที่ซับซ้อนมากกว่าการทอผ้าธรรมดา เพราะต้องใช้เวลา ความอดทน และความละเอียด ลออ ในการทอครั้งแรกจะใช้เวลาประมาณหนึ่งเดือนถึงจะได้หนึ่งผืน  แต่เมื่อมีความชำนาญแล้วก็สามารถทอได้ถึงสองสามผืนต่อหนึ่งเดือน  ผ้าไหมลายขิดยกดอกที่คุณมัลลิกากับคุณจักรพงษ์ทอนั้น มีตลาดรองรับที่แน่นอน  งานทุกชิ้นจึงไม่มีตกค้าง สามารถจำหน่ายออกได้อย่างทันที

การทอผ้าลายขิด คือ การทอผ้าที่ทอแบบ “เก็บขิด” หรือ “เก็บดอก” เหมือนผ้าที่มีการปักดอกการทอผ้าดอกนี้ชาวอีสานเรียกกันว่า ” การทอผ้าเก็บขิด” ลวดลายของขิดแต่ละลายจะมีรูปแบบที่สวยงาม มีความมันวาว นูนลอยออกมาบนผืนผ้า แต่เดิมชาวภาคอีสานนิยมทอลวดลายขิดด้วยเส้นใยฝ้ายสีคราม ส่วนปัจจุบันนิยมใช้สีสันสดใสมากขึ้น คำว่า “ขิด” เป็นภาษาพื้นบ้านของภาคอีสานมาจากคำว่าสะกิดหมายถึงการงัดช้อนขึ้น การสะกิดขึ้น คำว่า “ขิด” จึงเป็นการเรียกขานชื่อผ้าตามกระบวนการทอ คือผู้ทอใช้ไม้เก็บขิดสะกิดช้อนเครือเส้นยืนขึ้นเป็นจังหวะตามลวดลายตลอดหน้าผ้า และพุ่งกระสวยสอดเส้นพุ่งพิเศษ และเส้นพุ่งเข้าไปตลอดแนวเครือเส้นยืนที่ถูกงัดขึ้นนั้น ช่วงจังหวะของความถี่ห่างที่เครือเส้นยืนถูกกำหนดไว้ด้วยไม้เก็บขิด จึงเกิดเป็นลวดลายขิดขึ้น วิธีการทอผ้าแบบ ขิด จึงเป็นรูปแบบการทอผ้าที่สร้างลวดลายขณะทอผ้าบนกี่

การทอผ้าขิดเก็บดอกเช่นนี้ ต้องมีไม้ค้ำอันหนึ่งกว้างประมาณ 4 นิ้ว ยาวขนาด 2 ศอก เป็นไม้บาง ๆ และมีไม้ขนาดเล็ก ๆ เป็นไม้สอดใช้สำหรับเก็บขิดให้เป็นลายต่าง ๆ ในบางครั้งก็อาจใช้ไม้เก็บขิดนี้ 30-40 อันก็มี แล้วแต่ความยากง่ายของลาย ฉะนั้นถ้าหากว่าใช้ไม้เก็บขิดจำนวนมากจะทำให้ทอได้ช้ามาก เพราะต้องเก็บดอกทีละเส้น ๆ จนหมดตามลวดลายที่กำหนดไว้

 

 

ด้วยกรรมวิธีการทอที่ละเอียดอ่อน  และทุกขั้นตอนทำด้วยมืออย่างประณีต  จึงทำให้ผ้าไหมลายขิดยกดอกนี้มีราคาสูงมาก และปัจจุบันมีคนที่ทอผ้าชนิดนี้น้อยลงแต่ความต้องการยังมีมากขึ้นเรื่อยๆ เป็นที่ต้องการในคนหมู่มากจึงมั่นใจได้ว่าผ้าทุกผืนที่ทอมีเจ้าของ และสามารถส่งขายได้ตลอด และข้าพเจ้าและผู้ร่วมดำเนินโครงการหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหากคนในชุมชนตำบลเมืองแฝกสามารถทอผ้าลายขิดยกดอกได้จะสร้างรายได้ให้คนในชุมชนไม่น้อย ช่วยลดปัญหาการว่างงานของคนในชุมชนได้สามารถสร้างอาชีพและรายได้ในชุมชนอย่างยั่งยืนได้อย่างแน่นอน

 

 

 

อื่นๆ

เมนู