โครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ (มหาวิทยาลัยสู่ตำบล สร้างแรกแก้วให้ประเทศ)

หลักสูตร HS05 การทอผ้าไหมขิดยกดอก เพื่อเพิ่มรายได้ในครัวเรือนอย่างยั่งยืน

ตำบลเมืองแฝก อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์

 

          ข้าพเจ้านางสาวอรอนงค์ วิไลฤทธิ์ กลุ่มHS05 ประเภทบัณฑิตจบใหม่ ตำบลเมืองแฝก อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ หลักสูตรการทอผ้าไหมยกขิดดอก

เนื่องจากมหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ได้เข้าร่วมโครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ จึงได้จัดทำโครงการส่งเสริมการทอผ้าไหมลายขิดยกดอกให้กับคนในชุมชน ครั้งนี้เป็นการอบรมครั้งที่๒ และเป็นการอบรมเชิงปฏิบัติการการแปรรูปผ้าขิดยกดอกเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ โดยเป็นโครงการที่จัดทำขึ้นเพื่อส่งเสริมการทอผ้าไหมลายขิดยกดอกเพื่อรักษาภูมิปัญญาและสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจชุมชน เมื่อวันที่ ๒๔ พฤษภาคม ๒๕๖๔ เวลา ๐๘.๐๐ น. ณ ห้องประชุมมนุษย์สังคมวัฒนา ชั้นที่ ๒ อาคาร ๒๕ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ โดยมีวิทยากรผู้เชี่ยวชาญในเรื่องการทอผ้าขิดยกดอกคือ คุณจักรพงษ์ อัลชัย และคุณมัลลิกา ชัญถาวร ได้เข้ามาให้ความรู้ในเรื่องของผ้าไหมลายขิดยกดอกการแปรรูปผ้าขิดยกดอกผลิตภัณฑ์เป็นต่าง ๆ

ในการทอผ้าไหมลายขิดนั้นมีต้นกำเนิดที่ไม่แน่ชัดนักหากแต่ว่าเป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดต่อเนื่องกันมาเป็นระยะเวลายาวนานหลายนับร้อยปี ผ้าไหมยกขิดมีความหลากหลายทั้งรูปแบบ ลวดลาย และสีสันแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ ชาวอีสานโดยทั่วไปนั้นนิยมทอผ้าขิดด้วยฝ้ายเพื่อใช้ทำหมอนโดยลวดลายส่วนใหญ่จะเป็นลายจากธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และความเชื่อ ลวดลายขิดจะอยู่บริเวณส่วนกลางของตัวหมอน ส่วนหน้าหมอนนั้น นิยมเย็บปิดด้วยผ้าฝ้ายสีแดง เช่น ลายหอปราสาทหรือธรรมาสน์ ลายพญานาค ลายช้าง ลายม้า ลายดอกแก้ว เป็นต้น

 

          อุปกรณ์ที่ใช้ในการทอผ้ายกขิด

อุปกรณ์หลัก ๆ ที่ใช้ในการทอผ้ายกขิดได้แก่กี่พื้นเมือง หรือ กี่มือ ฟืม เขาหูก ไม้ ม้วนผ้า ไม้สำหรับนั่งเวลาทอ คาน เหยียบ คานแขวน กระสวย หลอดไหมพุ่ง เล็ง ไม้ลาย ไม้เก็บขิด อักหลา ไม้ตีขิด ตะกอเก็บลาย และตัวอย่างลายขิดที่ต้องการจะเก็บลาย

 

 

          กรรมวิธีในการทอผ้าไหมลายขิด

การขิด เป็นภาษาพื้นบ้านของภาคอีสาน หมายถึง สะกิดหรืองัดช้อนขึ้น โดยกรรมวิธีการทอผ้าไหมยกขิดผู้ทอจะใช้ไม้ที่เรียกกันว่า ไม้เก็บขิด สะกิดหรือช้อนเส้นยืนยกขึ้นเป็นช่วงระยะตามลวดลายตลอดหน้าผ้า หลังจากนั้นก็พุ่งกระสวยสอดเส้นพุ่งพิเศษและเส้นพุ่งเข้าไปตลอดแนว ทำให้เกิดเป็นลวดลายยกตัวนูนบนผืนผ้าซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นลวดลายซ้ำๆตลอดแนวผ้า โดยสีของลวดลายที่เกิดขึ้นเป็นสีของด้ายพุ่งพิเศษ กว่าจะได้ผ้าไหมผืนงามนั้นต้องผ่านกรรมวิธีที่พิถีพิถันและใส่ใจในทุกขั้นตอนผ้าไหมยกขิดดอกจึงมีราคาสูงสามารถทำกำไรได้

 

           การแปรรูปผ้าไหมยกขิดดอกเป็นผลิตภัณฑ์

การแปรรูปผ้าไหมยกขิดดอกเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ให้มีความหลากหลายนั้นก็ได้มีการคิดค้นดัดแปลงผลิตภัณฑ์จากผ้าไมยกขิดดอกที่แต่ก่อนนำไปนุ่งห่มซะส่วนใหญ่ ก็ได้มีการดัดแปลงให้หลากหลายมากยิ่งขึ้น รูปแบบของของผลิตภัณฑ์มีความสวยงามทันสมัยสอดคล้องกับรสนิยมของผู้บริโภคในปัจจุบัน ยกตัวอย่างเช่น นำมาตัดเป็นกระเป๋าสุภาพสตรี กระเป๋าสตางค์ นำไปตัดเข้ากับผ้าตัวอื่น นำไปตัดเย็บใส่เสื้อผ้าเพื่มความสวยงาม เป็นต้น  การแปรรูปผ้าไหมยกขิดดอกสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์ได้เป็นอย่างดี

 

 

และด้วยข้าพเจ้าได้ลงพื้นที่ศึกษาการทอผ้าไหมยกขิดดอกกับ คุณมัลลิกา ชัญถาวร เมื่อวันที่27 พฤษภาคม 2564 เวลา11:00น. ที่บ้านหนองเก้าข่า ตำบลเมืองแฝก อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ ซึ่งคุณมัลลิกาเป็นผู้มีประสบการณ์ความรู้เกี่ยวกับผ้าไหมยกขิดดอกเป็นอย่างดี จึงได้สาธิตวิธีการถักทอผ้าไหมยกขิดดอกให้ดูด้วยตัวเอง ซึ่งเมื่อข้าพเจ้าได้มีโอกาสเข้าไปศึกษาเครื่องมือ อุปกรณ์ที่ใช้ในการถักทอด้วยตนเอง จึงทำให้เข้าใจเกี่ยวกับผ้ายกขิดดอกมากยิ่งขึ้น

 

และนอกจากนี้  ข้าพเจ้ายังได้มีโอกาสเข้าร่วมกิจกรรม “โครงการปลูกป่าสร้างคุณค่าสู่แผ่นดิน” เมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม 2564 เวลา 07:30น.ต้นไม้   โดยข้าพเจ้าเดินทางไปยังโรงเรียนหนองยายพิมพ์ อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ เป็นโครงการที่ทางมหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ คณะสงฆ์ นักปราชญ์และชาวบ้านในพื้นที่อำเภอนางรองได้จัดทำขึ้น ผืนป่าในประเทศไทย หรือผืนที่สีเขียวนั้นลดน้อยลงในทุกๆ ปี จากปัญหาการบุกรุกทำลักลอบตัดไม้ลายป่าจนบางภูเขากลายเป็นภูเขาหัวโล้น ข้าพเจ้าเล็งเห็นว่าการฟื้นฟูป่าจึงมีความสำคัญเป็นอย่างมาก จึงได้ข้าพเจ้าได้ร่วมปลูกป่ากับชาวบ้าน ได้เข้ารับฟังความรู้จากปราชญ์ชาวบ้านที่มาให้ความรู้เกี่ยวกับต้นไม้

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงงานอย่างไม่เคยว่างเว้น และทรงประกอบพระราชกรณียกิจที่ถึงพร้อมด้วยความบริบูรณ์ โดยหนึ่งใน 2 พระราชกรณียกิจที่สำคัญของพระองค์ คือ การอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งคือป่าไม้ ซึ่งมีความสำคัญต่อทรัพยากรน้ำและดิน การปลูกป่าจึงเป็นการสืบสานพระราชปณิธานในการอนุรักษ์และสิ่งแวดล้อม

ดังนั้น โครงการปลูกป่าสร้างคุณค่าสู่แผ่นดินนี้ จึงจัดทำขึ้นเพื่อเพิ่มพื้นที่สีเขียว ให้ผู้คนได้ตระหนักถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ป่าไม้ ร่วมด้วยช่วยกันส่งเสริมและอนุรักษ์พันธุ์ป่าไม้และสร้างผืนป่าให้กลับสู่แผ่นดิน

 

นอกจากนี้แล้วข้าพเจ้ายังได้ลงพื้นที่ไปยัง วัดหนองเก้าข่า ตำบลเมืองแฝก อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ เพื่อดำเนินโครงการ “ก้าวต่อไป สู้ภัยโควิด” ได้ทำการทำความสะอาดบริเวณวัดเพื่อลดการแพร่กระจายเชื้อไวรัส ทำให้สภาพแวดล้อมสะอาดปลอดเชื้อ จัดทำพื้นที่เพื่อเว้นระยะห่างลดความเสี่ยงที่จะติดเชื้อ เผยแพร่ข้อมูลที่ถูกต้องเกี่ยวกับวัคซีนให้กับชาวบ้าน และได้จัดหาอุปกรณ์ให้เพียงพอโดยนำหน้ากากอนามัยไปมอบให้แก่ชาวบ้านอีกด้วย

 

 

และเนื่องจากสถานการณ์โลกในปัจจุบันที่เราต้องเผชิญกับโรคระบาดโควิด -19 จึงทำให้ชาวบ้านขาดแคลนรายได้ บางรายก็ตกงาน ไม่สามารถจุนเจือคนในครอบครัวได้เหมือนแต่ก่อน ข้าพเจ้าจึงมีความหวังว่า  หากชาวบ้านได้เข้าร่วมโครงการผ้าไหมลายขิดยกดอก  ก็จะสามารถสร้างงานสร้างอาชีพในครัวเรือน และสร้างรายได้จากการทอผ้าไหมลายขิด อีกทั้งยังเป็นรักษาภูมิปัญญาที่มีมาตั้งแต่ดั้งเดิม  ในอนาคตภายภาคหน้าผ้าไหมลายขิดจะช่วยสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้ชุมชนอย่างยั่งยืนสืบต่อไป

 

วิดีโอการปฏิบัติงาน

 

 

 

          อ้างอิง

ลายซิ่น ศิลป์แห่งผ้า

http://www.bongkodsilkshop.com/category/thai-silk/

พ่อของแผ่นดิน ร่มโพธิ์แห่งการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

http://www.khamphai.go.th/files/dynamiccontent/file-71422-14974921621824365814.pdf

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

อื่นๆ

เมนู