“โครงการมหาวิทยาลัยสู่ตำบล สร้างรากแก้วให้กับประเทศ”

หลักสูตร HS05 การทอผ้าไหมขิดยกดอก เพื่อเพิ่มรายได้ในครัวเรือนอย่างยั่งยืน

ตำบลเมืองแฝก อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์

ผ้าไหมลายขิดยกดอกกับการสร้างรายได้พิเศษให้กับครัวเรือน

สวัสดีค่ะ ข้าพเจ้านางสาวเจนจิรา โจนประโคน ผู้ปฏิบัติงานประเภทนักศึกษา ตำบลเมืองแฝก อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ หลักสูตร HS05 : การทอผ้าไหมลายขิดยกดอก เพื่อเพิ่มรายได้ในครัวเรือนอย่างยั่งยืน ข้าพเจ้าได้ลงพื้นที่ปฏิบัติงานในการสำรวจและเก็บข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับข้อมูลพื้นฐานในชุมชนไม่ว่าจะเป็น พืชในชุมชน เกษตรกรในชุมชน แหล่งน้ำของชุมชน สัตว์เลี้ยงในชุมชน อาหารในชุมชน ประเพณีและวัฒนธรรมของชุมชนบ้านเมืองแฝกหมู่ที 1  ตำบลเมืองแฝก อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ และยังได้มีการศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมในส่วนของผ้าไหมลายขิดยกดอกกับวิทยากรผู้ริเริ่มในการทอผ้าไหมลายขิดยกดอกในชุมชนในแถบตำบลเมืองแฝก ตั้งแต่วันที่ 1-16 พฤษภาคม พ.ศ. 2564 ต่อไปนี้

การลงพื้นที่เก็บข้อมูลในพฤษภาคม พ.ศ. 2564 เป็นการลงพื้นที่เก็บข้อมูลรูปภาพเพิ่มเติมตามหลักเกณฑ์ที่ทางโครงการกำหนดรูปแบบมา จากการลงพื้นที่เก็บข้อมูลพบว่า ชาวบ้านในชุมชนตำบลเมืองแฝก หมู่ที่ 1 อยู่ในช่วงที่ชาวบ้านในชุมชนกำลังเตรียมการเริ่มต้นฤดูการผลิตและการเพาะปลูกประจำปี 2564 โดยเป็นช่วงของการทำนาและการทำไร่  พืชที่โดดเด่นของชุมชนบ้านเมืองแฝกหมู่ที่ 1 ที่ประชาชนในชุมชนนิยมปลูกมากที่สุดได้แก่ ข้าว และมันสำปะหลัง ชาวบ้านเริ่มมีการเตรียมเมล็ดพันธ์สำหรับการเพาะปลูกในฤดูกาลนี้นั่นคือ เมล็ดพันธุ์ข้าวที่เก็บไว้ในปีที่ผ่านมา แต่ละครัวเรือนต่างเร่งรีบเพื่อแข่งกับสภาพ ฝน ฟ้า อากาศ ที่แปรปรวน แม้จะอยู่ในช่วงสถานการโควิด 19 แบบนี้ แต่ชาวบ้านในชุมชนยังต้องมีถีชีวิตแบบเดิมนั่นคือ การทำนาทำไร่ เพราะเป็นอาชีพที่ทำมาตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตายาย ถือได้ว่าเป็นอาชีพที่เป็นอาชีพหลักในการสร้างรายได้ และเป็นอาชีพที่หล่อเลี้ยงหลายๆ ชีวิตมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ในการลงพื้นที่ครั้งนี้จะเก็บข้อมูลเพิ่มเติมในส่วนของรูปภาพประกอบข้อมูล จากการระบาดระลอกใหม่ของไวรัสโควิด 19 ทำให้ต้องมีการเก็บข้อมูลออนไลน์ควบคู่กันไปด้วย เพื่อสุขอนามัยของผู้ปฏิบัติงานเองและความปลอดภัยของชาวบ้านในชุมชน  เพราะการระบาดระลอกใหม่ของไวรัสโควิด 19 นี้ถือเป็นการระบาดที่หนักพอสมควร ทำให้ชาวบ้านในชุมชนดำเนินชีวิตได้ลำบากมากยิ่งขึ้น ทุกคนต้องมีการระมัดระวังตัวเองในการออกไปในสถานที่ต่างๆ แต่พบว่าในชุมชนบ้านเมืองแฝกยังไม่มีผู้เดินทางมาจากสถานที่เสี่ยง และชาวบ้านยังไม่มีการเดินทางออกนอกพื้นที่ไปยังสถานที่สุ่มเสี่ยงต่างๆ เนื่องด้วยกังวลในเรื่องของความปลอดภัย และในส่วนของการเก็บข้อมูลนี้ก็มีการเว้นระยะห่างและคำนึงถึงความปลอดภัยเป็นสำคัญ โดยได้รับความร่วมมือจากผู้ใหญ่บ้านเมืองแฝก ในการอนุเคราะห์ให้ความช่วยเหลือและให้ข้อมูลเพิ่มเติมในส่วนที่ไม่สามารถดำเนินการได้ และได้นำข้อมูลที่ได้จากการลงพื้นที่และการเก็บข้อมูลออนไลน์ควบคู่กันมากรอกข้อมูลลงในระบบตามที่ส่วนกลางกำหนด วันที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2564 ได้มีการร่วมทำบุญทอดผ้าป่ากับทางคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ เพื่อสร้างศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง ณ บ้านโคกว่าน ตำบลหนองโสน อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ เนื่องจากสถานการณ์ปัจจุบันทำให้ต้องมีการทอดผ้าป่าแบบออนไลน์ และได้มีการร่วมรับฟังวิทยากรในหัวข้อ “ยักษ์จับโจน” เป็นการให้ความรู้ในเรื่องเศรษฐกิจพอเพียงในด้านต่างๆ รวมไปถึงการแก้ปัญหาการเกี่ยวการเกษตรในบางชุนชนที่มีปัญหาหรือมีข้อสงสัย ในวันที่ 13-16 เป็นการศึกษาข้อมูลเพิ่มของการทอผ้าไหมลายขิดยกดอก โดยศึกษาจากอินเทอร์เน็ตควบคู่ไปกับการศึกษาจากวิทยากร คือ คุณมัลลิกา ชัญถาวร เป็นผู้ริเริ่มในการนำการทอผ้าไหมขิดยกดอกเข้ามาในชุมชนแถบบ้านหนองเก้าข่า ตำบลเมืองแฝก จากการศึกษาพบว่า การทอผ้าไหมลายขิดยกดอกจะใช้ไหมจุลเป็นส่วนประกอบสำคัญ

ไหมจุล คือเส้นไหมพันธุ์ไทยลูกผสม มีขนาดความยาวของเส้นใยประมาณ 900-1300 เมตร ได้จากโรงงานสาวไหมเป็นหลัก จุดเด่นของไหมจุลคือ เส้นสม่ำเสมอ เส้นเล็ก เบาสบาย สะท้อนแสงตามสีของเส้นไหมแต่น้อยกว่าไหมพื้นบ้าน กว่าจะออกผ้าเป็นผ้าทอที่สวยงามแต่ละผืนต้องใช้ความละเอียดและความประณีตในการทอเป็นอย่างยิ่ง

กระสวย ส่วนใหญ่กระสวยจะทำด้วยไม้ที่มีน้ำหนัก เช่น ไม้พะยูง ไม้ชิงชัน ไม้ประดู่ เป็นต้น มีรูปร่างคล้ายเรือ มีความยาวประมาณ 35-40 เซนติเมตร กว้าง 3 เซนติเมตร โดยทำส่วนหัวและส่วนท้ายให้เรียว เพื่อสะดวกในการพุ่งเข้าไประหว่างด้ายยืน

กี่ทอผ้า เป็นเครื่องมือสำหรับทอผ้า มีหลายขนาดและชนิด แต่มีหลักการพื้นฐานอย่างเดียวกัน คือ การขัดประสานระหว่างด้ายเส้นพุ่ง และด้ายเส้นยืน จนแน่นเป็นเนื้อผ้า คล้ายกับการจกสาน แต่มีความละเอียดสูงกว่า เนื่องจากเส้นด้ายมีขนาดที่เล็ก และละเอียดกว่า กี่มีด้วยกันหลายชนิด แต่ละชนิดมีวิธีการทอที่แตกต่างกัน และให้ลายผ้าที่แตกต่างกันด้วย

โดยภาพรวมในการลงพื้นที่เก็บข้อมูลบ้านเมืองแฝกและการศึกษาข้อมูลการทอผ้าไหมลายขิดยกดอก การปฏิบัติงานประจำวันส่วนใหญ่จะเป็นการทำงานแบบ work from home เนื่องจากสถานการณ์การระบาดของไวรัสโควิด 19 ยังมีอัตราผู้ที่ติดเชื้อที่เพิ่มอย่างต่อเนื่องทั่วประเทศไทย และในพื้นที่ตำบลเมืองแฝกยังมีผู้ที่ถือว่าอยู่ในกลุ่มเสี่ยงที่ต้องเฝ้าระวัง ทำให้การปฏิบัติงานต้องเพิ่มความระมัดระวังและความปลอดภัยเป็นอย่างมาก ทั้งต่อผู้ปฏิบัติงานเองและชาวบ้านในชุมชน จึงได้มีการเก็บข้อมูลออนไลน์ควบคู่กันกับการลงพื้นที่ไปด้วยในส่วนที่สามารถดำเนินการได้ ต้องขอขอบคุณผู้นำชุมชนบ้านเมืองแฝกที่ให้ความอนุเคราะห์ในการสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมในส่วนที่ขาดเหลือ ขอขอบคุณ คุณมัลลิกร ชัญถาวร ที่ได้ให้ความรู้เกี่ยวกับการทอผ้าไหมลาย
ขิดยอกดอก รวมไปถึงอาจารย์ประจำหลักสูตรที่ได้คำปรึกษาและคำแนะนำเพิ่มเติมในส่วนของการปฏิบัติงาน และผู้เกี่ยวของทุกคนที่มีส่วนร่วมในการปฏิบัติงานครั้งนี้

อื่นๆ

เมนู