การเผาถ่านแบบดั้งเดิมวิถีชาวบ้าน และสำรวจแบบสอบถาม U2T-SROI


การเผาถ่านตามวิถีดั้งเดิมของชาวบ้านบาตร ตำบลตะโกตาพิ อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์จากการสัมภาษณ์ นายสมฯ ชาวบ้านบาตรเล่าว่า เมื่อ 10 กว่าปีที่ผ่านมา ชาวบ้านมีการใช้เชื้อเพลิงในการหุงต้มมาจากการเผาถ่าน โดยไม้ที่ใช้ในการเผาถ่าน เช่น ไม้ค่า มะเดื่อ ต้นเต็ง ต้นรัง ฯลฯ

นายสม ฯ เล่าว่า สภาพวิถีชีวิตของชาวบ้านเมื่อ 10 กว่าปีที่ผ่านมา มีการทำนาใช้ควายในการไถนาช่วงเวลาที่ชาวบ้านเผาถ่านนั้นอยู่ในช่วงหน้าแล้งเดือน เมษายน – พฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงตรงกับช่วงมีการไถแปร ซึ่งบริเวณทุ่งนาของชาวบ้านจะมีต้นไม้จำนวนมาก และจะมีเศษฟื้นเศษไม้จำนวนมาก  และใช้ไม้ที่ล้ม หรือตัดไม้

วิธีการเผาถ่านแบบดั้งเดิมของชาวบ้าน มี 3 วิธีคือ

1.การเผาถ่านแบบใช้ดินกลบ
วิธีการ

  •  นำไม้ หรือฟืนมาวางกับพื้น ไม้หมอน มาวางเรียงซ้อนกัน
  • จากนั้นนำเศษใบไม้แห้งหรือฟางคลุมไว้(ถ้ามี)รอบฟืนหรือไม้
  • ขุดดินข้างๆถม  คลุมฟืนและไม้จนทั่ว
  • ทำรูระบายควันไช้ไม้แหลมมีขนาดความกว้างประมาณ 5 เซนติเมตร แทงเข้าไปบริเวณดินที่คลุมฟืน เป็นรูระบายควันประมาณ 5-10 ช่อง
  • เปิดช่องไว้สำหรับจุดไฟ จากนั้นจุดไฟเผาฟืนรอประมาณ 30 นาที แล้วใช้ดินกลบบริเวณช่องที่เปิดให้สนิทนั้น
  • ใช้เวลาเผาประมาณ 5-6 วัน ถ่านดับสนิท จากนั้นใช้จอบโกยถ่านนำมาใช้งานได้
  1. การเผาถ่านจากเตาที่ทำจากดิน
    วิธีการ
    การสร้างเตาเผาถ่านจากดินผสมเศษฟาง ควรสร้างจะเป็นรูปไข่ เพื่อช่วยระบายความร้อน

    • เตรียมอุปกรณ์ ฟางข้าว ไม้ท่อนฟืนนำมาวางจัดเรียงไว้  กะบะขนดินพร้อมฟาง
    • ขุดหลุมลงไปประมาณ 80 เซนติเมตร
    • ทำปล่องด้านข้าง ใช้สำหรับก่อไฟ
    • ทำปล่องควันด้านข้าง
    • ทยอยฟืนเตรียมไว้จัดเรียงสำหรับเผาถ่าน ระยะของหลุมความกว้างประมาณ 1 เมตร 50 เซนติเมตร
    • ลงไปในหลุมที่ขุดไว้เพื่อจัดเรียง การเรียงไม้ถือว่าเป็นขั้นตอนที่สำคัญขั้นตอนหนึ่งซึ่งต้องเรียงให้แน่นหลุม เพื่อให้หลุมมีโครงสร้างที่แข็งแรง
    • ใช้ฟางกลบและคลุมบริเวณท่อนไม้ทั้งหมด
    • ใช้ดินกับแกลบผสมกันรวมทั้งน้ำ ปกคลุมท่อนฟืนไว้
    • ก่อไฟหน้าเตาเพื่อให้ไอร้อนไหลเวียนเข้าไปในเตาซึ่งขั้นตอนนี้เป็นขั้นตอนของการอบในเตา ช่วงจุดไฟหน้าเตานี้ควรจะใช้เวลาประมาณ 2-3 ชั่วโมง สังเกตควันที่ปากปล่องจะมีสีขาว
    • เมื่อควันที่ปากปล่องหมดไป เหลือแต่เพียงไอร้อน แสดงว่าถ่านสุกหมดแล้วจะต้องปิดปากเตาปล่องควันและรอยรั่วอื่น ๆ
    • เมื่อไม้ไหม้หมดแล้วให้อุดปล่องควันทุกปล่องรวมทั้งปากเตาด้วย ทิ้งไว้ประมาณ 1 สัปดาห์ เพื่อให้ถ่านไม้เย็นตัว จากนั้นจึงนำถ่านออกมาใช้ได้
      .
      ใช้ดินธรรมดาผสมน้ำเยียบบดผสมแกลบ จากนั้นอาจใช้ดินเหนียวมาโป๊ะทับๆกันตามไม้ทรงไม้ที่เรียงกัน”
      .
      ใช้ไม้ที่เราจะนั้นแหละเป็นโครง เราจะเอาไม้ไปเรียงตั้งก่อนแล้วเยียบดินผสมแกลบเอามาโป๊ะข้างไห้เต็มเสร็จก็เผาพอมันไหม้หมดจนแข็งตัว จึงปิดรูช่วงไหม้หมดปิดทุกรูปล้องไฟก็ดับรอสามวันสี่วันหรือสัปดาห์ดับสนิท จากนั้นจึงสามารถเก็บถ่านได้”
      .
      ขุดหลุมเป็นวงกลมใหญ่หรือเล็กแล้วแต่เอาตามจำนวนไม้มากน้อยที่เราจะเผา”.
  2. การเผาถ่านจากแกลบ

วิธีการ

  •  นำเศษไม้มาวางเรียงกัน เป็นรูปสี่เหลี่ยม
  • จุดไปเผาไม้หรือฝืน
  • นำแกลบมากลบฝืนที่ถูกเผา
  • ทิ้งไว้ให้ไฟเผาไม้จนเป็นถ่าน ซึ่งใช้เวลา 2-3 วัน
  • ใช้น้ำราดถ่านที่ยังมีไฟ ทิ้งไว้ให้แห้ง 1 วันจากนั้นจึงนำถ่านมาใช้ได้

เมื่อ 4-5 ปี  มีการใช้รถไถในการทำนา  การเผาถ่านขายและใช้เองเริ่มมีน้อยลง จากการเปลี่ยนวิธีการผลิตในการไถนามีเป็นรถไถแทนการใช้ไถด้วยควาย ทำให้ต้นไม้ที่อยู่บริเวณทุ่งนาของชาวบ้านลดน้อยลง การเผาถ่านก็เริ่มน้อยลง เพราะเศษไม้หายากขึ้น

ปัจจุบันมีการใช้เตาแก๊สในการหุงต้มและมีการซื้อถ่านจากตลาดมาใช้ในการหุงต้ม และมีบางครัวเรือนที่มีการเผาถ่านใช้เองและขายซึ่งมีจำนวนเประมาณ 3-4 หลังคาเรือน การซื้อขายถ่าน ราคาถ่าน เมื่อในอดีตกระสอบละ 80 บาท ปัจจุบันราคาถ่านกระสอบ (ข้าว) ถุงละ 200-250 บาท

นายสมฯ มีเสนอความคิดเห็นว่า หากต้องการให้ชาวบ้านมีการเผาถ่านใช้เอง ควรส่งเสริมให้ชาวบ้านมีการปลูกไม้ยืนต้น เช่น ไม้ยูคาลิปตัส ไม้ไผ่ ไว้สำหรับการเผาถ่าน

ภาพประกอบ


 การสำรวจแบบสอบถาม U2T-SROI : โครงการการติดตามประเมินผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมโครงการ U2T

ร่วมสำรวจข้อมูลเก็บแบบสอบถาม โดยการประสานงานผู้แทนผู้นำในพื้นที่ และหน่วยงานราชการ เพื่อตอบแบบสอบถาม U2T-SROI : โครงการการติดตามประเมินผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมโครงการ U2T

ภาพบรรยกาศ 


วิดีโอกิจแสดงกิจกรรมประจำเดือนตุลาคม 2564

อื่นๆ

เมนู