ชื่อบทความ : ไอเดียการย้อมเส้นกกสีธรรมชาติจากแก่นฝาง
ชื่อสถานที่ : ต.แสลงโทน  อ.ประโคนชัน  จ.บุรีรัมย์
ชื่อเจ้าของบทความ :
นางสาวจุลีพร อัมรารัมย์


การทอเสื่อกกทั้งทอใช้เองและทอเพื่อจำหน่ายแบบพื้นบ้านมีอย่างแพร่หลายในพื้นที่ภาคอีสาน แต่ว่าจะมีสักกี่บ้านที่ย้อมสีกกจากสีธรรมชาติ จากพืชในท้องถิ่น เป็นสีที่ปลอดภัยในการใช้งานหากนำมาแปรรูปแล้ว ส่วนใหญ่เพื่อความสะดวกและรวดเร็วมักจะใช้สารเคมีและสีเคมีมาย้อมเสื่อกก วันนี้มีไอเดียการย้อมสีกกจากแก่นฝาง ปลอดภัยทั้งคนทำและคนใช้มาเป็นทางเลือกอีกหนึ่งวีธี ก่อนอ่านขั้นตอนการย้อมกกจากธรรมชาติควรนำแก่นฝางมาผ่าเป็นซี่เล็กๆ แล้วนำไปต้มให้ได้สีเข้มตามต้องการ
วิธีการย้อมสีเส้นกกด้วยสีธรรมชาติ
การย้อมสีส้นกกด้วยธรรมชาติ มี 2 ส่วนที่สำคัญๆ คือ
1. พืชที่ใช้ให้สีธรรมชาติ คือ แก่นฝาง
2. สารช่วยติดสี (Mordant) มีหน้าที่ช่วยให้สีติดอยู่บนเส้นกก สารช่วยติดสีที่นิยมใช้ในกระบวนการย้อมสีธรรมชาติส่วนใหญ่ แบ่งออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ คือ
2.1 สารช่วยติดสี กลุ่มเคมี เป็นเกลือของโลหะอสูมิเนียม (สารสัม) เหล็ก(เฟอรัสซัลเฟต) ทองแดง (จุนสี) เป็นต้น
2.2 สารช่วยติดสี กลุ่มธรรมชาติ เป็นสารประกอบธรรมชาติ ได้แก่ แทนนิน สารสัม น้ำปูนใส กรดธรรมชาติ น้ำบาดาล น้ำโคลน เป็นต้น
เทคนิคการใช้สารช่วยติดสีในการย้อมสีธรรมชาติ
1. การใช้สารช่วยติดสีก่อนการย้อมสี (Pre – mordant) คือ การนำเส้นใยไปย้อมกับสารช่วยติดสีก่อนนำไปย้อมสีธรรมชาติ
2. การใช้สารช่วยติดสีพร้อมการย้อมสี (Meta-mordant) เป็นการเดิมสารช่วยติดสีลงในน้ำสีแล้วจึงนำเส้นใยลงไปย้อม
3. การใช้สารช่วยติดสีหลังการย้อมสี (Post – mordant) นำเส้นใยลงย้อมในน้ำสีก่อนแล้วจึงนำไปย้อมกับสารช่วยติดสี ในการย้อมกกด้วยสีธรรมชาติ จะใช้สารส้มและเกลือ เป็นสารช่วยติดสีก่อน
ขั้นตอนในการย้อมเส้นกกด้วยสีธรรมชาติ (เส้นกก 3 กิโลกรัม)
1. เตรียมน้ำอุ่นและนำเส้นกกแห้งลงแช่ เป็นเวลา 1 ชั่วโมง ก่อนนำเส้นกกขึ้นมาผึ่งให้สะเด็ด
2. เตรียมสารละลายช่วยให้ติด โดยต้มน้ำให้เดือดแล้วนำสารส้มเติมลงไป 500 กรัม จากนั้นปรับสภาพให้เป็นด่าง ด้วยโซเดียมไบคาร์บอเนต (เบกกิ้งโซดาหรือผงฟู) 4 ซ้อนโต๊ะ
3. นำเส้นกกตามข้อที่ 1 ลงแช่ในสารละลายที่ช่วยทำให้สีติด (ตามข้อ 2) เพิ่มความร้อนจนเดือดเบาๆ (60-70 องศา) เป็นเวลา 1 ชั่วโมง แล้วนำเส้นกกขึ้นมาผึ่งให้สะเด็ดน้ำ
4. เตรียมสารละลายแทนนิน (ใช้กาแฟ) ในน้ำร้อน นำเส้นกกในข้อ 3 ลงแช่ทิ้งไว้เป็นเวลา 1 ชั่วโมง ก่อนนำเส้นกกขึ้นมาผึ่งให้สะเด็ดน้ำ
5. เตรียมสารละลายที่ช่วยทำให้สีติด เหมือนข้อ 2 (อีกหม้อ)
6. นำเส้นกกในข้อ 4 ลงแช่อีก 1 ชั่วโมง ก่อนนำเส้นกกขึ้นมาผึ่งให้สะเด็ดน้ำ
7. ต้มแก่นไม้ฝาง เป็นเวลา 1 ชั่วโมง ตักกากวัตถุให้สี่ธรรมชาติออก
8. นำน้ำสีฝางต้มให้เดือด (70 ( เติมเกลือ 3 ถุงเล็ก (60 กรัม) นำเส้นกก ในข้อ 6 ลงต้มเป็นเวลา 1 ชั่วโมง (ถ้าต้องเพิ่มสีสว่างเติมสารส้มลงไป 3 ช้อนโต๊ะ ถ้าต้องการสีเข้ม เติมผงสนิมลงไป 1 ช้อนโต๊ะ)
9. นำเส้นกกขึ้นมาตากให้แห้ง
พืชที่ให้สารแทนนิน
ใบชา ใบมัน สำปะหลัง ใบยูคาลิปตัส ลูกพลับ หญ้าอัลฟัลฟา เปลือกมังคุด เปลือกอบเชยเปลือกเงาะ เป็นต้น


ภาพประกอบกิจกรรม
 





วีดีโอประจำตำบล


อ้างอิง
https://www.mhesi.go.th/index.php/news-and-announce-all/news-all/1145-2020-03-23-08-18-08.html
http://sites.google.com/site/kokdondang/withi-kar-thx-seux-kk/karyxmsi

อื่นๆ

เมนู