ชื่อสถานที่ : ต.แสลงโทน  อ.ประโคนชัน  จ.บุรีรัมย์

ชื่อเจ้าของบทความ : นายธนเสฎฐ์  พยัคฆาธร

ชื่อบทความ : การแปรรูปต้นกก  การย้อมสีกกจากวัสดุธรรมชาติ (แก่นฝาง)

กกเป็นไม้ล้มลุก (herb) อยู่ในวงศ์ (family) Cyperaceaeมีชื่อสามัญเรียกว่าSedgeพบกระจายอยู่ทั่วโลก มีประมาณ 4000 ชนิด ชอบที่ชื้นแฉะ ขึ้นในที่ระดับต่ำตามหนอง บึง ทางระบายคันคูน้ำและโคลนเลนกกนั้นมีรูปร่างลักษณะและนิเวศวิทยาเหมือนหญ้ามาก มีลักษณะที่แตกต่างจากหญ้าคือ กกมักมีลำต้นตัน (solid) และเป็นสามเหลี่ยมหรือสามมุม   บางชนิดมีผนังกั้นแบ่งเป็นห้องๆ  มีกาบใบอยู่ชิดกันมาก และที่สำคัญคือเกือบไม่มีลิ้นใบ  บางชนิดไม่มีเลย ลักษณะสำคัญอีกประการหนึ่งของกกคือ ดอกแต่ละดอกจะมี ห่อหุ้มหรือรองรับเพียงอันเดียว กกมีไหล  เลื้อยไปใต้ดินและจากไหลก็จะแตกเป็นลำต้นเรียกว่า culm ที่ตัน (solid) โผล่พ้นขึ้นมาเหนือดิน และเมื่อผ่าลำต้นดูตามขวาง  จะมีลักษณะเป็นสามเหลี่ยมหรือสามมุมดังได้กล่าวมาแล้ว                   ลำต้นกกจะไม่แตกกิ่งเหมือนพืชชนิดอื่น ใบของกกเหมือนกับใบของหญ้า แต่จะเรียงตัวอัดกันแน่นเป็นสามมุมหรือสามตำแหน่งรอบลักษณะ โคนต้นและมีกาบ ห่อหุ้มลำต้นและไม่มีลิ้นใบ

ชนิดของกก  เป็นไม้ล้มลุกอายุหลายฤดู ลำต้นตั้งตรงเป็นสามเหลี่ยม บางชนิดมีไหลเลื้อยไปใต้ดิน ใบเรียวแคบช่อดอกมีทั้ง panicle, raceme และ spike มีดอกรวมหรือ spikelet ประกอบด้วยดอกย่อย (floret) เพียงดอกเดียว หรือ spikelet เท่ากับ floret มีทั้งดอกที่มีก้านและไม่มีก้านดอก และไม่มีกลีบดอกส่วนดอกเป็นดอกไม่สมบูรณ์เพศ หรือมีเพศแยกกันอยู่คนละดอก แต่อยู่ในช่อดอกเดียวกันและเกสรเพศผู้มี 3 อัน เนื่องจากกกมีลักษณะคล้ายหญ้า จึงทำให้มีผู้เรียกเป็นหญ้าด้วยแต่ความจริงแล้วน่าจะเรียกว่ากกมากกว่า ซึ่งจะได้แยกออกไปจากหญ้าได้บ้าง เช่น

  1. หญ้าคมบาง (กกคมบาง)
  2. หญ้าคมบาง (กกคมบาง)
  3. หญ้าคมบางเล็ก (กกคมบางเล็ก).
  4. หญ้าคมบางขาว (กกคมบางขาว)
  5. หญ้ากระทิง (กกกระทิง)
  6. หญ้าดอกดิน (กกดอกดิน)

การเลือกกก

เลือกต้นที่มีดอกสีประกายเหลื่อง และต้นต้องเท่าๆกันเพื่อให้ง่ายต่อการใช้ทอเสื่อที่ความยาวเท่าๆกัน  และอีกอย่างเพื่อความสวยงาม  และสม่ำเสมอกันของพื้นเสื่อ

วัสดุอุปกรณ์

เคียว หรือ มีดบาง ก็ได้ ส่วนการจักกกนั้นจะใช้ มีดเล็ก

วิธีการย้อมกก

  1. นำกกแช่น้ำเป็นเวลา 1 คืน เพื่อให้กกอิ่มตัวเมื่อย้อมสีจะทำให้ติดสีได้ง่ายและทั่วถึง
  2. ก่อไฟและนำปิ๊บใส่น้ำ ต้มน้ำให้เดือดจัด ในการย้อมแต่ครั้ง จะใช้เวลา 5 นาทีและควบคุมปริมาณของส่วนผสมให้คงที่ดังนี้

2.1) น้ำเปล่า 2 ลิตร

2.2) สีย้อมกก 1 ช้อนโต๊ะ

  1. ใส่สีย้อมกก ประมาณ ช้อนชา ลงในน้ำที่เดือดจัด และใส่เกลือลงประมาณ 1 ช้อนโต๊ะ เพื่อให้กกมีสีสดและเป็นเงางาม
  2. นำกกลงไปย้อมสีในปี๊บ
  3. นำกกขึ้นจากปิ๊บน้ำ ให้ระมัดระวังน้ำเดือด และสีกระเด็นใส่
  4. แช่กกที่ผ่านการย้อมสีแล้วลงในน้ำสะอาด ประมาณ 5 นาที
  5. นำกกที่ผ่านการแช่น้ำแล้วไปตากแดด หรือผึ่งลม ให้แห้งสนิท แล้วนำไปมัดรวมกันโดยแยกสีและขนาดให้ นำไปเก็บไว้ในที่แห้งไม่มีความชื้น พร้อมที่จะนำไปทอเสื่อต่อไป

พืชที่ให้สารแทนนิน

  1. ใบชา ใบมัน สำปะหลัง ใบยูคาลิปตัส ลูกพลับ หญ้าอัลฟัลฟา เปลือกมังคุด เปลือกอบเชยเปลือกเงาะ เป็นต้น
  2. ภาพประกอบกิจกรรม

อื่นๆ

เมนู