ชื่อบทความ : อบรมสัมมาชีพเกี่ยวกับการปั้นดินเผาเบื้องต้น (ID03)

 พื้นที่  :  ตำบล.หินลาด  อำเภอ. บ้านกรวด จังหวัด. บุรีรัมย์

ชื่อเจ้าของบทความ : นางสาว วนิชยา  หอมขจร

ประวัติความเป็นมาของเครื่องปั้นดินเผา

ศิลปะที่ถูกสร้างขึ้นจากวัสดุที่เป็นดินเผานี้ไม่ว่าจะสร้างขึ้นเพื่อประโยชน์ใช้สอยหรือเพื่อความสวกใช้การดำรงชีพด้วยสภาพแวดล้อมทางภูมิศาสตร์ จนถึงความเชื่อ ศาสนา และ ประเพณีสิ่งเหล่านี้เป็นปัจจัยที่สำคัญที่ทำให้มนุษย์ได้ใช้ความคิด  การสังเกต  และรวบรวมเอาประสบการณ์ความคิดสร้างสรรค์ถ่ายทอดออกมาเป็นงานศิลปะในรูปของดินเผาอย่างที่ปรากฏให้เห็นอยู่จนทุกวันนี้

ในประเทศไทยมีหลักฐานปรากฏให้เชื่อได้ว่ามีการประดิษฐ์ศิลปะในรูปของดินเผามานานกว่า10,000ปี  จากการขุดค้นพบและการศึกษาเศษดินเผาของนักโบราณคดีสรุปว่าเราสามารถพบเศษดินเผาในทุกรูปแบบได้ทั่วไปทุกหนทุกแห่งที่จัดว่าเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของมนุษย์ตั้งแต่ก่อนสมัยประวัติศาสตร์จนถึงสมัยปัจจุบัน แสดงให้เห็นว่ามนุษย์มีความเป็นอยู่ใกล้ชิดกับเครื่องปั้นดินเผาตลอดมา ในระยะแรกมนุษย์เราจะเลือกสรรหาที่อยู่อาศัยใกล้ดิน  น้ำ  และมีแสงแดด  มนุษย์จึงมีประสบการณ์เกี่ยวข้องกับสามสิ่งเหล่านี้อยู่ทุกวันจนกระทั่งตายไปประสบการณ์ที่มนุษย์เห็นอยู่เสมอก็คือเห็นดินที่เปียกตามริมแหล่งน้ำ  เป็นรูปรอยเท้าเวลาเหยียบย่ำเดินไป  ได้เห็นน้ำไหลเซาะดินพัง  ได้เห็นดินซึ่งมีความเหนียวไม่เหมือนกัน  ได้เห็นดินอ่อนตัวเมื่อเปียกน้ำเวลาฝนตก  ได้เห็นดินที่เปียกนั้นแห้งเมื่อถูกแดด   เห็นอยู่นานวันหมุนเวียนกันซ้ำแล้วซ้ำอีกจนมนุษย์สะสมประสบการณ์ต่างๆ เหล่านี้  และชักนำให้มนุษย์เกิดความคิดเอาดินมาปั้นเป็นรูปต่างๆ  ตามจินตนาการของตนเอง  แล้วตากให้แห้งใช้เป็นอุปกรณ์ใช้สอย

( ยังไม่มีการเผา )  บางกลุ่มชนพบว่ามีการเอายางไม้หรือน้ำมันจากสัตว์ทาบนภาชนะนั้นเพื่อให้สามารถใส่น้ำเก็บไว้ได้ทั้งยังทำให้ภาชนะเหล่านั้นมีความทนทานในการใช้งานดีอีกด้วย   ยุคต่อมาความก้าวหน้าในการใช้ไฟเกิดขึ้นหรืออาจเนื่องมาจากเห็นภาชนะที่เอาไว้ใกล้ไฟแข็งแกร่งเวลาถูกฝนก็ไม่อ่อนตัวละลายไป  จากจุดนี้เองคงเป็นสื่อนำให้มนุษย์รู้จักเอาภาชนะดินนั้นไปเผาไฟให้แข็งแกร่ง  แทนการตากแดด  ในยุคแรกๆ  การทำเครื่องปั้นดินเผานี้ได้เกิดขึ้นตามที่ต่าง ๆ  ในโลกหลายแห่งนอกจากที่พบในประเทศไทย  และทุกแห่งได้มีการพัฒนาขึ้นตามขั้นตอนเรื่อยมาจนเป็นงานหัตถกรรม  ที่สามารถแสดงให้เห็นถึงวิวัฒนาการของวัฒนธรรมของชาตินั้นได้

           ข้าพเจ้า นางสาว วนิชยา หอมขจร  ประเภทประชาชน ( ID03) ได้ลงพื้นที่ปฏิบัติงานกับกับอาจารย์และทีมงาน       

      เมื่อวันที่  7-9 เมษายน  2564  ณ ต.หินลาด อ.บ้านกรวด จ.บุรีรัมย์ เพื่อจัดอบรมและให้ข้อพื้นฐานเกี่ยวกับเรื่องเครื่องปั้นดินเผา โดยจะนำข้อมูลที่ได้มาใช้ในการพัฒนาเศรษฐกิจและยกระดับมาตรฐานสินค้า OTOP ตามโครงการยกระดับเศรษฐกิจ และสังคมรายตำบล แบบบูรณาการ เพื่อสร้างรากแก้วให้ประเทศ 

ข้าพเจ้าและทีมงานได้ลงพื้นที่ไปทำการจัดอบรม ในพื้นที่หมู่ที่ 2 บ้านละหารทรายเก่า ต.หินลาด อ.บ้านกรวด จ.บุรีรัมย์

ในการอบรมครั้งนี้ได้อธิบายเกี่ยวกับวิธีการเตรียมต่างๆเช่น การเตรียมดิน และอุปกรณ์ต่างที่ใช่ในการปั้นและยังอธิบายเกี่ยวกับ

-ประวัติเครื่องปั้นดินเผา

– และได้สอนการปั้นรูปต่างๆเช่น กระถาง  แก้วน้ำ

ประเภทของเครื่องปั้นดินเผา   ครื่องปั้นดินเผาสามารถแบ่งออกได้หลายอย่างแตกต่างกันตามลักษณะต่างๆ เช่น แบ่งตามลักษณะของเนื้อดินและอุณหภูมิที่ใช้เผา แบ่งตามลักษณะการใช้ประโยชน์ แบ่งตามวิธีการผลิต แบ่งตามแหล่งผลิต การแบ่งเครื่องปั้นดินเผาออกเป็นลักษณะต่างๆ คือ

  เครื่องดินเผา (Earthenware)     เครื่องดินเผาเป็นเครื่องปั้นดินเผาที่มนุษย์รู้จักทำเป็นประเภทแรก โดยการนำดิน

เหนียวในท้องถิ่นที่เรียกกันว่า ดินแดง ซึ่งมีลักษณะสำคัญมีเนื้อดินละเอียด แห้งช้า มีความเหนียวดีมีเปอร์เซ็นต์ของเหล็กสูง มักมีสีน้ำตาลเข้ม หรือสีเทาแก่ มาเผาในอุณหภูมิต่ำประมาณ ๙๕๐-๑,๐๖๐ องศาเซลเซียส ผลิตภัณฑ์ที่ได้มักเป็นสีแดง หรือสีน้ำตาลอ่อน มีอัตราดูดซึมตั้งแต่ ๕-๒๐ เปอร์เซ็นต์ เวลาเคาะเสียงทึบๆไม่กังวาล

การขึ้นรูปผลิตภัณฑ์ อาจทำได้หลายวิธีได้แก่ การใช้หินดุประกอบ ไม้ตี แป้นหมุน การกดพิมพ์ การรีดดินและการขึ้นรูปโดยวิธีอิสระ เช่น แบบขด แบบแผ่น เป็นต้น ส่วนมากมักนิยมใช้ดินเชื้อหรือทรายผสม เพื่อช่วยให้มีความพรุนตัว และควบคุมการหดตัว ตลอดจนเป็นโครงสร้างของเนื้อดินช่วยให้ขึ้นรูปได้สะดวก ไม่แตกเสียหาย บิดเบี้ยวได้ง่าย  เครื่องดินเผานิยมใช้ทำกระถางต้นไม้หรือภาชนะเก็บน้ำเย็น เช่น หม้อน้ำ   ส่วนเครื่องดินเผาที่ไม่ต้องการให้น้ำซึมอาจเคลือบผิวด้วยน้ำเคลือบประเภททนไฟต่ำ เช่น เคลือบตะกั่ว และเคลือบด่าง การตกแต่งผิวอาจทำด้วยวิธีการต่างๆ ขณะที่ดินยังหมาด อ่อนนิ่ม ด้วยวิธีกดหรือประทับลวดลาย ตีด้วยไม้ที่เป็นลวดลายขูดขีดด้วยของแหลม ปั้นติดประดับตกแต่ง ปัจจุบันมีการทำผลิตภัณฑ์เครื่องดินเผาชนิดสีขาว อันมีส่วนผสมของหินเขี้ยวหนุ-มาน ซึ่งช่วยให้ผลิตภัณฑ์มีความแข็งแกร่งเพิ่มขึ้น ดินขาวและหินฟันม้า ซึ่งช่วยลดจุดสุกตัวให้ต่ำลงโดยจะต้องผสมในอัตราส่วนที่เหมาะสม เพื่อยังคงความเหนียวของเนื้อดินไว้

 ครื่องถ้วยหิน (Stoneware)   เครื่องถ้วยหินเป็นเครื่องปั้นดินเผาที่ทำมาจากดินที่มีคุณภาพทนไฟค่อนข้างสูงส่วนมากเนื้อดินตามธรรมชาติจะมีสีน้ำตาลและสีเทา การเผาไฟถึงจุดสุกตัวหรือจุดหลอมตัว ซึ่งแร่ธาตุต่างๆ จะหลอมรวมกันเป็นเนื้อเดียว ในอุณหภูมิระหว่าง ๑,๒๓๐ – ๑,๓๐๕ องศาเซลเซียส ผลิตภัณฑ์ที่ได้จะมีเนื้อหยาบ แน่นและมีความแข็งแกร่งมาก น้ำและของเหลวซึมผ่านได้น้อยมาก อัตราการดูดซึมน้ำของเครื่องถ้วยหินที่ใช้ทำถ้วยชาม ประมาณ ๒-๓ เปอร์เซ็นต์ สีของผลิตภัณฑ์หลังเผาจะขึ้นอยู่กับจำนวน และชนิดของแร่ธาตุที่เจือปนอยู่ภายในเนื้อดินซึ่งจะแตกต่างกันไปตามแหล่งวัตถุดิบต่างๆ สำหรับเครื่องถ้วยหินที่มีสีค่อนข้างขาว ซึ่งทำจากดินที่มีอัตราส่วนของ เหล็กออกไซด์ต่ำมีลักษณะใกล้เคียงกับเครื่องถ้วยเปลือกไข่  การขึ้นรูปผลิตภัณฑ์ที่ทำจากเครื่องถ้วยหิน อาจทำได้หลายวิธีเหมือนการขึ้นรูปผลิตภัณฑ์ที่ทำจากเครื่องดิน เนื่องจากเนื้อดินมีสภาพเหนียว โดยมากนิยมผสมทรายหรือหินเขี้ยวหนุมาน เพื่อช่วยเป็นโครงสร้างและทำให้ผลิตภัณฑ์ที่ได้มีความแข็งแกร่งเพิ่มมากขึ้น เครื่องถ้วยหินนิยมใช้ทำภาชนะใส่อาหาร เครื่องประดับ ฯลฯ

  เครื่องถ้วยเปลือกไข่   เครื่องถ้วยเปลือกไข่เป็นเครื่องปั้นดินเผาชั้นดีทำได้ยาก และมีราคาแพงที่สุด  ในบรรดาเครื่องถ้วยทั้งหลาย ทำจากดินขาว ที่มีความขาวบริสุทธิ์ มีอัตราส่วนของเหล็กออกไซด์ในเนื้อดินต่ำมากนำมาผสมกับหินเขี้ยวหนุมาน หินฟันม้า หินปูน และดินขาวเหนียวตามสัดส่วนที่เหมาะสม และมีความเหนียวหนืดพอดีจนปั้นได้บางเหมือนเปลือกไข่ การเผาใช้อุณหภูมิ ๑,๒๖๐-๑,๓๓๕ องศาเซลเซียส ผลิตภัณฑ์ที่ได้จะมีความแข็งแกร่งมาก โปร่งแสง เคาะมีเสียงกังวาน น้ำและของเหลวไม่สามารถซึมผ่านได้

    การเตรียมเนื้อดินปั้น   ามธรรมดาพวกที่ทำเครื่องปั้นดินเผามักนิยมใช้ดินในท้องถิ่นของตนเอง  เพราะสะดวกในการนำมาผลิต  ลดต้นทุนค่าใช้จ่ายได้ดี  สิ่งที่จำเป็นที่ควรทดสอบในขั้นแรก  คือ การทดสอบการหดตัวของดิน  การดูดซึมน้ำ  ตลอดจนความเหนียวซึ่งเป็นการช่วยให้ผู้ผลิตทราบอุณหภูมิที่เหมาะสมในการทำผลิตภัณฑ์นั้น ๆ 

เครื่องมือที่จำเป็นในการทำเครื่องปั้นดินเผา

  1. เครื่องมือปั้น

 – เครื่องมือตกแต่งผิว ทำด้วยไม้ ปลายทั้งสองข้างมีลักษณะแบน  กลม แหลม  และชนิดขรุขระก็มี

 มีประโยชน์ใช้สำหรับตกแต่งผิวให้เรียบและขรุขระตามต้องการ

-เครื่องขูดดิน   ด้ามทำด้วยไม้ตอนปลายทั้งสองข้างใช้ลวดโค้งเป็นวงรีและอีกด้านหนึ่งมีลักษณะปลายตัด 

มีหลายขนาดใช้สำหรับ ขูดดิน  แต่งผิว  ขูดความหนาของผลิตภัณฑ์ให้สม่ำเสมอกัน

-เครื่องมือขูดดินมีคม ใช้สำหรับขูดผิว แต่งผิว  ให้มีรูปทรงตามต้องการ  ตลอดจนแต่งก้นผลิตภัณฑ์ให้เรียบ  

– เครื่องมือตกแต่งผลิตภัณฑ์

-แผ่นปูนปลาสเตอร์   ใช้เวลาขึ้นรูปต่าง ๆ

-ตู้เก็บผลิตภัณฑ์

-อ่างปูนปลาสเตอร์

-โต๊ะนวดดิน ควรออกแบบให้ใช้งานได้หลายอย่าง เช่น ชั้นบนใช้นวดดิน ชั้นล่างเก็บดิน 

-ถังและอ่างน้ำ   ควรมีหลายขนาด ใช้แช่ดิน เก็บดิน

เครื่องปั้นดินเผาเป็นงานหัตถกรรมที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของมนุษย์มาโดยตลอดทุกยุคทุกสมัยมนุษย์นำเครื่องปั้นดินเผามาใช้ในด้านเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน การก่อสร้าง ตลอดจนการใช้ประกอบในพิธีกรรมเกี่ยวกับความเชื่อต่างๆและการจัดอบรมในครั้งนี้เพื่อต้องการให้ชาวบ้านในท้องถิ่นเห็นถึงความสำคัญ ของเครื่องดินเผาที่มีอยู่ในท้องถิ่นของตนเองและเพื่อเป็นการสืบทอดการปั้นดินเผาให้เยาว์ชนรุ่นหลังเพื่อให้งานปั้นดินเผายังคงอยู่และไม่จางหายไปตามกาลเวลา

 

                                      

 

            

อื่นๆ

เมนู