ข้าพเจ้านางสาวคำฟ้า บุญเจียม ประเภท บัณฑิตจบใหม่ ตำบลหินลาด อำเภอบ้านกรวด จังหวัดบุรีรัมย์

หลักสูตร: การพัฒนาผลิตภัณฑ์กลุ่มอาชีพเครื่องปั้นดินเผา ตำบลหินลาด อำเภอบ้านกรวด จังหวัดบุรีรัมย์ เพื่อสืบสานศิลปะเครื่องเคลือบดินเผาบ้านกรวด

ข้าพเจ้าและทีมงานได้ลงพื้นที่ปฏิบัติงาน โดยทำการอบรมเชิงปฏิบัติการในการพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาแบบโบราณ เครื่องเคลือบดินเผาอำเภอบ้านกรวด จังหวัดบุรีรัมย์ ให้แก่ชาวบ้านที่สนใจภายในชุมชนตำบลหินลาด แต่เนื่องจากมีการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ทำให้การทำงานของทีมงานเป็นไปอย่างยากลำบาก แต่โครงการเครื่องปั้นดินเผาต้องดำเนินการต่อไป ข้าพเจ้า ทีมงาน และคณะอาจารย์ จึงได้แบ่งกลุ่มโดยการแบ่งกลุ่มชาวบ้านออกเป็น 3 กลุ่ม เป็นเวลา 3 วัน ซึ่งให้ทยอยกันมาดูการเคลือบชิ้นงานเครื่องปั้นดินเผา เพื่อลดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) การจัดสาธิตในครั้งนี้ทำเมื่อวันที่ 20 – 22 สิงหาคม 2564 เป็นเวลา 3 วัน ที่บ้านละหานทรายเก่า ตำบลหินลาด อำเภอบ้านกรวด จังหวัดบุรีรัมย์ โดยการลงพื้นที่อบรมและสาธิตการทำเครื่องปั้นดินเผาในครั้งนี้ข้าพเจ้าได้สนใจในการเผาของเครื่องเคลือบดินเผาไม่ว่าจะเป็นการเผาดิบ และการเผาเคลือบ

  • การเผาดิบ (biscuit firing)

ผลิตตามโรงงานต่าง ๆ ส่วนมากจะเผาผลิตภัณฑ์ สองครั้ง การเผาครั้งแรก เรียกว่าเผาดิบ เพื่อทำให้ชิ้นงาน หรือเนื้อดินที่ผ่านการขึ้นรูปแบบต่าง ๆ มีความแข็งแรง และคงรูป นอกจากนี้ยังเป็นการตรวจสอบผลิตภัณฑ์ ในด้านสีหลังเผา การแตกร้าว และการหดตัวก่อนนำไปเขียนลาย และเผาเคลือบอีกครั้ง  การเผาดิบนิยมเผา โดยใช้อุณหภูมิประมาณ 750 – 850 oC เป็นเวลา 8 – 10 ชั่วโมง ทั้งนี้ขึ้นกับสูตรของเนื้อดิน ชนิด และขนาดของเตาเผา รวมถึงขนาดของผลิตภัณฑ์ (โรงงานแต่ละโรง จะใช้อุณหภูมิ และช่วงเวลาแตกต่างกันเล็กน้อย) ขั้นตอนตั้งแต่การนำชิ้นงานที่ตั้งเรียงทิ้งไว้ในร่ม (ไม่ต่ำกว่า 1 วัน) การเรียงชิ้นงานเข้าสู่เตาเผา และการเพิ่มอุณหภูมิของเตา เป็นขั้นตอนที่มีรายละเอียดมาก และโรงงานเซรามิกส์ส่วนมากถือว่าเป็นความลับทางธุรกิจ ซึ่งมักไม่ยอมเผยแพร่ความรู้ดังกล่าว อย่างไรก็ตามในขั้นตอนการเผาดิบ มีเป้าหมายหลักคือต้องการให้ชิ้นงาน เมื่อเผาแล้วเกิดความเสียหายน้อยสุด และเป็นการเตรียมเนื้อผลิตภัณฑ์ในการเคลือบสีซึ่งเป็นงานขั้นต่อไป

                   

                   

  • การเผาเคลือบ (glaze firing)

กระบวนการผลิตเซรามิกส์ ขั้นตอนการเผาเคลือบ ทำหลังจากชิ้นงานผ่านการลงสีเคลือบ และพ่นเคลือบแล้ว แต่นำมากล่าวในส่วนนี้เพื่อให้อยู่ในหมวดหมู่เดียวกับการเผา  ส่วนลักษณะของน้ำเคลือบจะกล่าวถึงในส่วนต่อไป  ชิ้นงานที่ผ่านการเผาดิบ จะมีความแข็งแรง แต่มีรูพรุนมาก และมีความแข็งน้อย การเพิ่มคุณภาพของชิ้นงานจะใช้การทาน้ำเคลือบ และเผาเคลือบอีกครั้ง นอกจากจะทำให้ผลิตภัณฑ์มีความสวยงามแล้ว การเผาเคลือบเป็นการเพิ่มคุณภาพของชิ้นงานต่อการใช้งาน ทำให้ชิ้นงานลดอัตราการซึมของน้ำ มีความแข็งมากขึ้น ทำความสะอาดง่าย และคงทนต่อการใช้งาน การเผาเคลือบ คือการเคลือบผิววัสดุ (วัสดุในกรณีนี้คือชิ้นงานที่ผ่านการเผาดิบ) ด้วยการเผาน้ำเคลือบ ที่ทา พ่น หรือแปะติดกับชิ้นงาน ผลก็คือจะได้ชิ้นงานที่เคลือบด้วยแก้วเป็นชั้นบาง ๆ ตลอดทั้งผลิตภัณฑ์  ขั้นตอนการเผาเคลือบ มีหลักคล้ายกับการเผาดิบ และที่แตกต่างอย่างชัดเจนคือ การเผาเคลือบจะเป็นการทำให้ส่วนประกอบของน้ำเคลือบหลอมตัวเป็นแก้วยึดติดกับผิวของชิ้นงาน และเกิดสีตามส่วนประกอบที่อยู่ในน้ำเคลือบ (เกิดจากองค์ประกอบที่มีโลหะในหมู่ทรานซิชัน)

                 

                   

จากการอบรมเชิงปฏิบัติการในการพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาแบบโบราณครั้งนี้ ข้าพเจ้าและทีมงานได้อบรมและสาธิตการทำเครื่องปั้นดินเผาและการเผาของเครื่องเคลือบดินเผาไม่ว่าจะเป็นการเผาดิบ และการเผาเคลือบให้แก่ชาวบ้าน ซึ่งประชาชนในตำบลหินลาดให้ความสนใจและให้ความร่วมมือที่ดีมาก ส่งผลให้การจัดการอบรมครั้งนี้ผ่านไปด้วยดี และหวังอย่างยิ่งว่าการอบรมครั้งนี้จะสร้างประโยชน์และสามารถต่อยอดเพื่อสร้างอาชีพต่อไปในอนาคตได้

วิดีโอประจำตำบลหินลาด

อื่นๆ

เมนู