ข้าพเจ้านางสาวชลิตา ฤทธิรงค์ บัณฑิตจบใหม่

หลักสูตร: การพัฒนาสินค้าหัตถกรรม คหกรรมในชุมชนสู่มาตรฐาน NS01

ลูกประคบสมุนไพร หนึ่งในภูมิปัญญาของบรรพบุรุษไทย ที่ใช้สมุนไพรที่มีอยู่ในท้องถิ่นนำมาใช้ในการรักษา โดยเฉพาะนำมาช่วยเรื่องของการไหลเวียนโลหิต ลดการอุดตันของเส้นเลือด ลดอาการปวดเมื่อย บวม เกร็งของกล้ามเนื้อทำให้เนื้อเยื่อ-พังผืดยืดตัว และหากปรับเปลี่ยนสมุนไพรที่มีสรรพคุณเฉพาะด้านได้ด้วย เช่นประคบใบหน้าบำรุงผิวพรรณให้ความสวยงาม และช่วยด้านสุขภาพและคลายเครียด ในปัจจุบันการประคบสมุนไพรเป็นวิธีการบำบัดรักษาของการแพทย์แผนไทยอีกวิธีหนึ่ง ซึ่งสามารถนำไปใช้ควบคู่กับการนวดไทย

การทำลูกประคบสมุนไพรนั้น จะต้องนำสมุนไพรหลายชนิดมาผ่านกระบวนการทำความสะอาดแล้วนำมา หั่นหรือสับให้เป็นชิ้นตามขนาดที่ต้องการ หากใช้สดให้ตำหรือบด พอแตก หากใช้แห้งให้อบหรือตากแดดให้แห้งแล้วบดหยาบ นำมา ห่อรวมกันด้วยผ้าให้ได้รูปทรงต่าง ๆ เช่น ทรงกลม รูปหมอน สำหรับนาบหรือกดประคบตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเพื่อทำให้ กล้ามเนื้อผ่อนคลาย ช่วยบรรเทาอาการปวดเมื่อย ซึ่งมักใช้ควบคู่ กับการนวดแผนไทยโดยใช้ประคบหลังการนวด  ซึ่งวิธีการทำลูกประคบสมุนไพรมี ดังนี้

วัสดุ/อุปกรณ์

ผ้าขาวบางหรือผ้าดิบ เชือก กะละมัง หม้อสำหรับนึ่งลูกประคบ พืชสมุนไพร ประกอบด้วย

  1. ไพล
  2. ขมิ้นชัน
  3. ตะไคร้
  4. ใบพลับพลึง
  5. ผิวมะกรูด
  6. ใบมะขาม
  7. การบูร
  8. เกลือสมุทร
  9. ตะไคร้
  10. ใบหนาด

 

          

วิธีทำ

นำสมุนไพรแต่ละชนิดมาหั่นเป็นชิ้นเล็กๆ และสมุนไพรที่หั่นแล้วพร้อมเกลือ การบูร มาคลุกเคล้ากัน จากนั้นนำส่วนผสมสมุนไพรมาวางตรงกลางผ้า จับมุมผ้า 2 มุม ขึ้นมาทบกัน โดยจับทีละมุมจนครบทั้ง 4 มุม จากนั้นจะเกิดมุมผ้าขึ้นมาอีก 4 มุม ให้รวบมุมผ้าทีละมุมอีกครั้งหนึ่งจนครบทั้ง 4 มุม แต่งชายผ้าให้เรียบร้อยซ้อนกันเป็นชายเดียว ค่อย ๆ จัดแต่งลูกประคบให้เป็นรูปทรงกลมสวยงาม นำเชือกมาพับครึ่ง ร้อยเป็นห่วงให้ชายทั้งสองเท่ากัน

จากนั้นพันทบกัน 2 รอบแล้วผูกให้แน่นด้วยเงื่อนตาย 1 รอบ แล้วค่อย ๆ จัดระเบียบชายผ้าที่เหลือทำเป็นด้ามจับลูกประคบใช้ปลายของเชือกเส้นเดิมมาพันทบกันอีก 2-3 รอบ ผูกเชือกให้แน่นก็เป็นอันเสร็จเรียบร้อย

 

วิธีใช้

นำลูกประคบสมุนไพร พรมน้ำพอหมาดแล้วนึ่งไอน้ำร้อนประมาณ 15นาทีนวดคลึงบริเวณที่มีอาการ

           

 

ประโยชน์

ช่วยรักษาและบรรเทาอาการปวดบวม เคล็ดขัดยอกฟกช้ำ อาการอักเสบของกล้ามเนื้อ และข้อต่อ กระตุ้นการไหลเวียนของโลหิต

       

สำหรับพื้นที่บ้านด่าน อำเภอบ้านด่าน จังหวัดบุรีรัมย์ พบว่ามีสมุนไพรที่สามารถหาได้ตามท้องถิ่น ตามหมู่บ้าน ซึ่งก็เป็นที่น่าสนใจที่ว่าหากมีการจัดอบรมให้ความรู้เกี่ยวกับการนำสมุนไพรที่มีหาได้ง่ายๆ ในครัวเรือนท้องถิ่น สามารถเป็นการให้ความรู้การทำลูกประคบสมุนไพรเพื่อสุขภาพให้รู้สรรพคุณได้มากขึ้นในตำบลบ้านด่านซึ่งจะเป็นการส่งเสริมสุขภาพของคนในชุมชน และมีความรู้เกี่ยวกับการดูแลสุขภาพของตนเองมากยิ่งขึ้นจากการรู้สรรพคุณที่ถูกต้องของสมุนไพรแต่ละชนิด ซึ่งสามารถต่อยอดการสร้างรายได้เพิ่มมาขึ้นจากผลผลิตหรือพืชสมุนไพรที่มีอยู่แล้วในท้องถิ่นเพราะการทำลูกประคบในแต่ละภูมิภาคจะมีพืชสมุนไพรที่เป็นส่วนประกอบแตกต่างกันไปตามองค์ ความรู้ สภาพแวดล้อมในท้องถิ่น ดังกรณีช้างด้นองค์ความรู้การทำลูกประคบสมุนไพรของศูนย์เรียนรู้ เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านในชุมชนบ้านด่าน อำเภอบ้านด่าน จังหวัดบุรีรัมย์ และวิธีการทำเป็นลักษณะใช้สมุนไพร บางแห่งจะมี ใบหนาด หัวไพร ขมิ้นชัน ตะไคร้ มะกรูด ใบมะขาม ใบล้มปอย เกลือ การบูร ซึ่งแต่ละภูมิภาคก็จะมีสมุนไพรแตกต่างกันไป

 

อื่นๆ

เมนู